Những thông tin trái chiều từ Irkutsk
Theo truyền thông Nga và quốc tế, một nữ kỹ thuật viên phòng thí nghiệm của Viện Nghiên cứu chống dịch hạch Irkutsk đã qua đời tại bệnh viện ở thành phố Shelekhov vào đầu tháng 10. Một số kênh tin tức cho rằng nguyên nhân là dịch hạch thể phổi, có thể liên quan đến sự cố trong phòng thí nghiệm hoặc chuyến công tác gần biên giới Mông Cổ, nơi tồn tại các ổ dịch tự nhiên.
Bệnh viện đã bị phong tỏa, và khoảng 200 người từng tiếp xúc được đưa vào diện theo dõi. Tuy nhiên, giới chức Nga chưa chính thức xác nhận chẩn đoán. Trường hợp mắc dịch hạch gần nhất được ghi nhận tại Nga là năm 2016, khi một cậu bé ở vùng Altai nhiễm bệnh sau khi xẻ thịt con mác-mốt.
Dịch hạch là gì
Tên gọi “plague” trong tiếng Anh bắt nguồn từ chữ Latinh “plangō”, nghĩa là “đánh”. Bệnh do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, vốn là bệnh của loài gặm nhấm, hiếm khi lây sang người; trong lịch sử, bọ chét trên chuột đen là tác nhân truyền bệnh chủ yếu. Tùy vị trí nhiễm khuẩn, bệnh có ba thể:
- Thể hạch tấn công các hạch bạch huyết, gây ra những khối sưng đặc trưng gọi là “hạch”.
- Thể nhiễm khuẩn huyết xảy ra khi vi khuẩn sinh sôi trong máu, có thể là giai đoạn sau của thể hạch.
- Thể phổi hiếm gặp nhất nhưng nguy hiểm nhất, tấn công phổi và có thể lây trực tiếp từ người sang người.
Nếu không được điều trị, dịch hạch thể phổi gây tử vong nhanh nhất và gần như chắc chắn.
Ba đại dịch làm thay đổi lịch sử
Nhân loại ghi nhận ba đại dịch dịch hạch lớn: lần thứ nhất khoảng năm 541-750, lần thứ hai từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 18, và lần thứ ba từ năm 1855 đến 1960. Cái chết Đen (1346-1358) là đợt bùng phát khủng khiếp nhất của đại dịch thứ hai.
Ngay từ thời trung cổ, người ta đã nhận ra bệnh có ba biểu hiện. Năm 1348, tu sĩ và nhạc sĩ Louis Heyligen, khi ở cùng triều đình Giáo hoàng tại Avignon, đã viết rằng những người bị nhiễm ở phổi không thể thoát chết và sẽ qua đời trong vòng hai ngày.
Thể này là nguy hiểm nhất trong tất cả những điều khủng khiếp ấy.
Từ năm 2011, các nhà khoa học đã giải mã toàn bộ hệ gen của Yersinia pestis từ ADN cổ lấy trong tủy răng của những bộ hài cốt chôn tại nghĩa trang dịch hạch East Smithfield ở London, chứng minh các đợt dịch lịch sử do tổ tiên của những chủng vi khuẩn ngày nay gây ra.
Người trung cổ đối phó ra sao
Nhiều người tin dịch hạch là sự trừng phạt của Chúa, nên tìm đến hành hương, rước kiệu và cầu nguyện. Nhà địa lý Ả Rập Ibn al-Wardi coi cái chết vì dịch là sự tử đạo và phê phán những người bỏ chạy. Y học thời đó dựa trên học thuyết bốn thể dịch, với các biện pháp như trích máu, gây nôn, xông hương làm sạch không khí. Năm 1348, Khoa Y Paris khẳng định đức tin không có nghĩa là từ bỏ thầy thuốc.
Bên cạnh đó là những phản ứng đen tối: người Do Thái ở châu Âu bị đổ lỗi và đàn áp dã man. Nhưng cũng có những biện pháp đi trước thời đại như cách ly sơ khai, hạn chế đi lại và vận chuyển hàng hóa. Hình ảnh bác sĩ đeo mặt nạ mỏ chim thực ra xuất hiện muộn hơn, vào thế kỷ 17, chứ không phải thời Cái chết Đen.
Dịch hạch trong thế giới hiện đại
Đại dịch thứ ba khép lại nhờ vệ sinh y tế, cách ly, tiêm chủng và kháng sinh. Ngày nay, dịch hạch có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm, nhưng vẫn lưu hành ở nhiều nơi trên thế giới. Theo số liệu chính thức, từ năm 2010 đến 2015, thế giới ghi nhận 3.248 ca mắc và 584 ca tử vong.
Bài học lớn nhất từ lịch sử là phản ứng bình tĩnh và dựa trên hiểu biết. Mỗi ca bệnh đáng ngờ cần được điều tra minh bạch, truy vết tiếp xúc nhanh chóng và thông tin chính xác, thay vì để nỗi sợ hãi hay tin đồn dẫn dắt cộng đồng.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

















