Những chuyến tiền gửi không biến thành bữa ăn
Theo lời kể với Associated Press, Ngoc Phan bắt đầu chuyển tiền cho một lính canh từ tháng 11/2025, sau khi luật sư báo tin nhóm người bị giam đang thiếu thực phẩm. Lần đầu bà gửi 300 USD. Những yêu cầu kế tiếp xuất hiện dồn dập, đôi khi do chính lính canh nhắn tin; chồng bà được yêu cầu gọi về nhà khi đồ ăn cạn. Bà nói tổng cộng đã chuyển gần 4.000 USD để mua đồ ăn, nước và một chiếc điện thoại.
Tuan Phan, 44 tuổi, cho biết phần ông nhận được đôi lúc chỉ là vài quả chuối, táo và lạc. Ông mô tả những ngày chỉ có cơm hoặc bánh mì, những lần hết nước phải hứng nước mưa, cùng cảnh mất điện kéo dài khiến hệ thống vệ sinh ngưng hoạt động. AP cho biết đã xem xét biên nhận chuyển tiền và tin nhắn giữa lính canh với thân nhân của bốn người bị giữ; các khoản chuyển riêng lẻ dao động từ 100 đến 1.000 USD. Đây là lời tố cáo cần được điều tra độc lập, chưa phải kết luận của tòa án.
Một hành trình trục xuất không đưa người ta về quê nhà
Tháng 7/2025, Mỹ chuyển tám người đã có tiền án sang Nam Sudan sau tranh chấp pháp lý về việc trục xuất công dân đến một nước không phải quê hương họ. Nhóm đến từ nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, Mexico, Cuba, Lào và Myanmar.
Những người này đã chấp hành xong án hình sự tại Mỹ trước khi bị giam giữ theo thủ tục nhập cư. Một người khác sau đó cũng bị đưa tới Nam Sudan.
Nhà chức trách Mỹ biện hộ rằng phương án nước thứ ba là cần thiết khi người có lệnh trục xuất cuối cùng không được quốc gia xuất thân tiếp nhận. Những người phản đối đặt câu hỏi về tính minh bạch của thỏa thuận tiếp nhận, quyền được biết nơi giam giữ và cơ hội trình bày nguy cơ bị ngược đãi. Human Rights Watch trong báo cáo tháng 10/2026 ghi nhận các trường hợp bị chuyển từ Mỹ tới một số nước châu Phi, đồng thời cảnh báo nguy cơ thiếu bảo đảm pháp lý và khó tiếp cận trợ giúp.
Hai cách kể về điều kiện giam giữ
Tuan Phan kể một người bị canh giữ đánh vào mặt sau tranh cãi về việc mở cửa sổ; người khác bị nhốt trong phòng nhiều ngày sau khi phàn nàn không có xà phòng. Ông nói mình giảm khoảng 20 pound, tương đương hơn 9 kg, trong thời gian giam giữ ở một tòa nhà ba tầng có cổng tại Juba. Ông đã trở về Việt Nam vào tháng 6/2026; theo AP, tại thời điểm bài điều tra xuất bản vẫn còn năm người bị giữ ở Nam Sudan.
Bộ Ngoại giao Nam Sudan đưa ra phản hồi trái ngược: chính phủ trả chi phí và cung cấp đủ thực phẩm, nước, chăm sóc sức khỏe, đồng thời cho phép liên lạc với người thân và luật sư. AP dẫn lời gia đình và luật sư nêu trải nghiệm khác, trong đó có một người bị giam từng bảo cháu gái ngừng gửi tiền sau khi không nhận được khoản chuyển trước đó. Sự khác biệt giữa các lời khai và thông báo chính thức càng cho thấy nhu cầu kiểm tra độc lập điều kiện giam giữ.
Khoảng trống trách nhiệm và cái giá của sự xa cách
Tranh luận lớn hơn nằm ở trách nhiệm sau chuyến bay. Bộ Ngoại giao Nam Sudan tuyên bố Mỹ đã từ bỏ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý đối với những người được chuyển giao. Trong khi đó, theo AP, một trợ lý quốc hội Mỹ cho biết nhân viên đại sứ quán tại Juba được chỉ thị không tới thăm hoặc theo dõi tình trạng người bị giữ; Bộ Ngoại giao Mỹ không trả lời trực tiếp nội dung này. Tổ chức Di cư Quốc tế nói không thể can thiệp nếu thiếu yêu cầu từ Nam Sudan.
Luật sư Alma David cho rằng thân chủ của mình bị giữ hơn một năm mà không bị truy tố hình sự tại địa phương. Tình trạng ấy khiến gia đình khó biết nên tìm đến cơ quan nào để yêu cầu giải trình. Những người bị trục xuất có thể từng phạm tội và chịu án phạt, nhưng sau khi hoàn tất hình phạt, các nhu cầu căn bản như thức ăn, nước uống, chăm sóc y tế và quyền gặp luật sư vẫn phải được bảo đảm. Trách nhiệm nhân đạo không thể tự động kết thúc khi máy bay hạ cánh ở một nước khác.















