Từ cuộc xâm lược năm 2003 đến lần rút quân thứ hai
Sự hiện diện quân sự Mỹ tại Iraq bắt đầu với cuộc xâm lược năm 2003 nhằm lật đổ Saddam Hussein. Chính quyền Washington khi đó lập luận rằng Iraq sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt và có thể gây đe dọa nghiêm trọng, nhưng những kho vũ khí như vậy không được tìm thấy. Cuộc chiến kéo theo nổi dậy, bạo lực giáo phái và nhiều năm bất ổn, để lại thương vong lớn cho cả người Iraq lẫn quân đội Mỹ.
Mỹ từng rút lực lượng chiến đấu khỏi Iraq vào năm 2011, nhưng ba năm sau Baghdad mời quân Mỹ quay trở lại khi ISIS chiếm khoảng một phần ba lãnh thổ Iraq. Với sự hỗ trợ của liên quân quốc tế, quân đội Iraq và lực lượng người Kurd đẩy lùi ISIS khỏi các đô thị lớn, và Baghdad tuyên bố chiến thắng về mặt lãnh thổ năm 2017.
Sau đó, vai trò của Mỹ chuyển dần từ chiến đấu trực tiếp sang huấn luyện, cố vấn, tình báo, giám sát và hỗ trợ trên không. Thỏa thuận Mỹ-Iraq năm 2024 đặt ra lộ trình kết thúc sứ mệnh liên quân, dẫn tới việc phần lớn lực lượng rời miền trung và miền tây Iraq trước khi số quân còn lại ở Kurdistan rút hết vào cuối tháng 9/2026.
Baghdad gọi đây là cột mốc chủ quyền, Washington gọi là kết thúc một sứ mệnh dài
Chính phủ Iraq tổ chức lễ tại Baghdad để đánh dấu việc kết thúc sứ mệnh liên quân. Prime Minister Ali Faleh al-Zaidi mô tả đây là “một giai đoạn mới” trong đó Iraq chịu trách nhiệm đầy đủ hơn về an ninh và quyết định chiến lược của mình.
Chính phủ cũng chỉ đạo tổ chức Sovereignty Day vào ngày 1/10 như một biểu tượng của sự chuyển giao.
Tổng thống Donald Trump ca ngợi việc rút quân là sự kết thúc của một cam kết quân sự tốn kém kéo dài nhiều năm. Quan điểm của Washington hiện nay là quan hệ với Iraq sẽ tiếp tục nhưng chuyển từ khuôn khổ liên quân sang hợp tác song phương, bao gồm huấn luyện, chia sẻ intelligence và hỗ trợ xây dựng năng lực.
“Kết thúc sứ mệnh liên quân không có nghĩa là cuộc chiến chống khủng bố đã kết thúc; đó là lúc Iraq nhận trách nhiệm đầy đủ hơn cho an ninh và ổn định của mình.” — Tinh thần phát biểu của Thủ tướng Ali Faleh al-Zaidi
ISIS suy yếu mạnh nhưng chưa biến mất
Một trong những câu hỏi lớn nhất sau khi Mỹ rút quân là khả năng Iraq tự duy trì áp lực lên ISIS. Tổ chức này không còn kiểm soát các thành phố như giai đoạn 2014–2017, nhưng vẫn duy trì sleeper cells tại Iraq và Syria, đặc biệt ở các khu vực hẻo lánh hoặc đang tranh chấp ở miền bắc.
Lực lượng Iraq đã cải thiện đáng kể năng lực sau nhiều năm được liên quân và NATO huấn luyện. Baghdad cũng xây dựng các đơn vị phối hợp giữa quân đội liên bang và lực lượng Kurdistan để truy quét ISIS. Tuy vậy, một phần hỗ trợ mà Mỹ cung cấp — đặc biệt signal intelligence, surveillance và một số năng lực công nghệ — vẫn khó thay thế ngay lập tức.
Việc các lực lượng đặc nhiệm Iraq tiếp tục phát hiện và tiêu diệt các phần tử đánh bom tự sát cho thấy mối đe dọa chưa biến mất. Trong giai đoạn hậu liên quân, hiệu quả của hợp tác intelligence song phương sẽ là yếu tố quan trọng để ngăn ISIS khai thác các khoảng trống địa lý và chính trị.
Iran, các lực lượng dân quân và nỗi lo của Kurdistan tạo nên bài toán khó hơn ISIS
Việc Saddam Hussein bị lật đổ năm 2003 đã làm thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực và mở rộng đáng kể ảnh hưởng của Iran tại Iraq. Nhiều lực lượng bán quân sự thân Tehran hiện có ảnh hưởng chính trị và an ninh lớn, trong khi Washington gây sức ép buộc Baghdad đưa toàn bộ vũ khí về dưới quyền kiểm soát nhà nước.
Chính phủ al-Zaidi từng đặt thời hạn để các nhóm vũ trang giải giáp nhưng sau đó phải gia hạn. Một số nhóm mạnh tuyên bố sẽ không giao vũ khí trong khi họ cho rằng Iraq vẫn dễ bị tổn thương. Điều này cho thấy “chủ quyền” sau khi quân Mỹ rút đi không chỉ là vấn đề không còn lực lượng nước ngoài, mà còn là khả năng nhà nước kiểm soát các lực lượng có vũ trang trong nước.
Lãnh đạo người Kurd lại nhìn sự rút quân qua một lăng kính khác. Họ lo ngại Kurdistan sẽ dễ bị tấn công bởi Iran hoặc các lực lượng thân Iran hơn. Baghdad khẳng định khu vực này sẽ không bị bỏ ngỏ và đang thảo luận mua hệ thống phòng không từ nhiều đối tác. Chính khả năng Iraq cân bằng giữa Baghdad, Erbil, Tehran, Washington và Ankara sẽ quyết định liệu cột mốc 2026 có dẫn tới ổn định lâu dài hay không.













