Betrawati sau dòng lũ: khi một thị trấn biến mất trong buổi sáng
Sáng 26/8, dòng Trishuli từng hiền hòa đã biến thành một khối nước, bùn, đá và băng lao xuống từ vùng núi gần biên giới Nepal - Tây Tạng. Betrawati, nơi có chợ, đền Ram, cầu bê tông và những ngôi nhà nằm dọc sông, gần như bị xóa khỏi bản đồ chỉ trong thời gian ngắn. Madhav Lamichhane, hiệu trưởng một trường có hơn 500 học sinh, đã kịp đưa những em đã đến trường lên khu rừng cao hơn.
Nhưng sự sống không kịp chạy nhanh bằng dòng lũ ở mọi nơi. Nhiều em nhỏ đang chờ xe buýt bên bờ sông, còn những học sinh lớn hơn đang đi bộ lên trường. Theo ước tính của giới chức, Betrawati mất 315 người trong cộng đồng chỉ hơn 1.000 dân. Đằng sau con số ấy là những gia đình không còn đủ người để báo tin mất tích, là những người sống sót phải học cách gọi tên nỗi đau.
Những chiếc cặp học sinh và khoảng trống không ai gọi tên
Hai tuần sau thảm họa, số người thiệt mạng tại Nepal và Tây Tạng đã vượt 1.300, trong khi hơn 5.000 người vẫn mất tích. Hàng chục cây cầu và nhiều chục dặm đường bị cuốn trôi khiến hành trình cứu hộ vốn ngắn ngủi trước đây kéo dài hàng giờ.
Các đội tìm kiếm phải dựa vào trực thăng, những lối đất men sườn núi và thông tin rời rạc từ người dân để tiếp cận các khu vực bị cô lập.
Tại trường học của thầy Lamichhane, nơi từng vang tiếng trẻ nhỏ, xe tải chở hàng cứu trợ thay nhau dỡ đồ. Các nhân viên xã hội cố gắng xoa dịu những em bị mất nhà cửa. Việc xác định học sinh mất tích trở nên đau đớn bởi điểm danh chưa kịp thực hiện khi lũ đến. Câu hỏi tưởng như đơn giản về danh sách vắng mặt bỗng trở thành một vết cắt: nhiều gia đình đã không còn ai để báo tin.
Sau khi dòng lũ rút đi, điều cần được dựng lại trước hết là cảm giác an toàn trong trái tim những người còn sống.
Cứu trợ giữa núi cao, và những phép màu hiếm hoi
Giữa bùn sâu vẫn có những khoảnh khắc sống sót khó tin. Một ngôi nhà ở Dhunge Bazaar đứng vững, cứu những người bên trong; một hiệu trưởng khác đã sơ tán được toàn bộ học sinh trước khi trường bị cuốn đi. Các đội cứu hộ cũng đưa được một số công nhân ra khỏi các đường hầm dự án thủy điện sau hơn một tuần bị kẹt.
Tại Betrawati, người dân đã nghe thấy tiếng kêu yếu ớt từ một ngôi nhà ba tầng bị vùi gần kín, khi nhiều người tin rằng không còn ai sống sót. Chandika Shrestha sau đó được đào thoát. Những phép màu ấy cần được trân trọng, nhưng chúng không làm nhẹ đi trách nhiệm lâu dài: cung cấp nơi ở, chăm sóc sức khỏe tinh thần, khôi phục trường học và bảo đảm người dân được tham gia vào mọi quyết định tái thiết.
Bối cảnh trước đó: biến động khí hậu và sự mong manh của dãy Himalaya
Các đánh giá ban đầu cho rằng một phần sông băng vùng Himalaya sụp đổ đã tạo ra dòng lũ quét mang theo băng, đá và bùn, rồi tàn phá các thung lũng từ khu vực giáp Tây Tạng xuống Nepal. Các chuyên gia được Reuters dẫn lời đã xem xét khả năng ấm lên, tuyết tan và một trận động đất có thể đã góp phần vào chuỗi sự kiện. Việc xác định nguyên nhân đầy đủ vẫn cần nghiên cứu độc lập và lâu dài.
Tuy nhiên, thảm họa đặt Nepal trước một thực tế quen thuộc: địa hình núi cao, hạ tầng hạn chế và khí hậu biến động khiến rủi ro có thể chuyển thành mất mát rất nhanh. Sau trận động đất lớn cách đây hơn một thập kỷ, đất nước này tiếp tục phải gánh chi phí tái thiết khổng lồ. Bài học từ Betrawati là cảnh báo rằng hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch an toàn và hợp tác xuyên biên giới phải được coi là nhu cầu cấp bách, không phải lựa chọn xa xỉ.

















