Sắc lệnh tạm hoãn và lý do “lợi ích quốc gia”
Theo hãng AP, sắc lệnh hành pháp ký ngày 16/10 đặt gói trừng phạt vào trạng thái chờ, dựa trên điều khoản cho phép Tổng thống miễn trừ nếu xác nhận bằng văn bản rằng điều đó phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ. Đây là lựa chọn hợp pháp mà luật dành cho ông, nhưng cũng đòi hỏi ông phải giải trình với Quốc hội.
Theo phân tích của Kyiv Post, ông Trump không thể coi các điều khoản bắt buộc là tùy chọn, nhưng có thể dùng quyền miễn trừ để hạn chế mức độ áp lực bổ sung lên Nga.
Quyết định được đưa ra sát hạn chót thực thi luật, khi cuộc bầu cử giữa kỳ, nơi đảng Cộng hòa có nguy cơ mất thế đa số tại Quốc hội, đang đến gần.
Một đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người khởi xướng dự luật cùng Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal, qua đời hồi tháng 7. Sự ra đi của ông đã tạo động lực để các đồng nghiệp thúc đẩy văn bản. Những nét chính của đạo luật gồm:
- Thượng viện thông qua với tỷ lệ 86–11 ngày 7/8/2026, và ông Trump ký thành luật hồi tháng 9.
- Thỏa thuận với Nhà Trắng hạ mức thuế quan đề xuất với các nước mua năng lượng Nga từ 500% xuống 100%, đồng thời thu hẹp phạm vi áp dụng.
- Luật bổ sung cơ chế miễn trừ vì lợi ích quốc gia và gia hạn Đạo luật Trừng phạt Iran đến năm 2031.
Cơ chế miễn trừ được đưa vào như một nhượng bộ then chốt để có được sự ủng hộ của Nhà Trắng, vốn muốn giữ toàn quyền quyết định trong chính sách đối ngoại. Chính nhượng bộ ấy nay trở thành công cụ để tạm gác lại gói trừng phạt.
Những tiếng nói chỉ trích
Ngay từ khi dự luật được thông qua, một số nghị sĩ Dân chủ ủng hộ Ukraine đã cảnh báo quyền miễn trừ quá rộng và ông Trump có thể gác lại các hình phạt trong lúc đàm phán với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cũng cho rằng luật có nhiều kẽ hở. Giáo sư luật Jennifer Hillman của Đại học Georgetown mô tả điều khoản này là:
Một sự miễn trừ tuyệt đối.
Lập luận của Nhà Trắng xoay quanh lợi ích quốc gia, và những người ủng hộ cách tiếp cận này thường nhấn mạnh Tổng thống cần sự linh hoạt để đàm phán, tránh những biện pháp có thể đẩy giá năng lượng tăng thêm. Trong khi đó, một khảo sát hồi tháng 6 do các tổ chức Razom for Ukraine và Ukraine Freedom Project đặt hàng cho thấy 81% cử tri dự kiến tham gia bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa và 83% cử tri của ông Trump ủng hộ trừng phạt Nga mạnh tay hơn.
Từ thỏa thuận diesel đến bàn cờ Ukraine
Quyết định tạm hoãn diễn ra một tuần sau thỏa thuận để Nga cung cấp khoảng 4,8 triệu tấn diesel, mà ông Trump coi là cách hạ giá năng lượng trong bối cảnh cuộc chiến với Iran đẩy giá nhiên liệu tăng cao. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy đã chỉ trích thỏa thuận này, cho rằng nó sẽ đưa thêm tiền vào túi ông Putin để tài trợ cho chiến tranh.
Với Kyiv và các đồng minh châu Âu, hai quyết định liên tiếp cho thấy sức ép kinh tế lên Moscow đang được nới lỏng đúng lúc tiến trình hòa bình bế tắc và Nga tuyên bố thiết lập “vùng an ninh” bên trong lãnh thổ Ukraine. Với Nhà Trắng, ưu tiên trước mắt dường như là giá năng lượng trong nước và sự linh hoạt trên bàn đàm phán.
