Lời cảnh báo từ Antalya
Theo ông Johan Rockström, khoa học khí hậu là nền tảng của Thỏa thuận Paris và mọi tiến bộ trong việc kiềm chế sự nóng lên toàn cầu. Ông cho rằng IPCC – cơ quan quy tụ các nhà khoa học khí hậu hàng đầu thế giới – phải được phép làm việc nhanh nhất có thể với bản đánh giá toàn diện tiếp theo.
IPCC là khoa học khách quan, dựa trên bằng chứng, và là điều duy nhất chúng ta có thể tin cậy làm nền tảng cho việc hoạch định chính sách.
AR7, bản đánh giá thứ bảy trong chuỗi báo cáo bắt đầu từ năm 1988, được kỳ vọng hoàn thành năm 2028. Mùa thu năm đó, các quốc gia sẽ nhóm họp tại COP33 để tiến hành đợt kiểm kê toàn cầu thứ hai – cơ chế đánh giá tiến độ hướng tới mục tiêu giới hạn nhiệt độ tăng ở mức 1,5°C so với thời tiền công nghiệp.
Liên Hợp Quốc đã xác định thế giới đang trên đà ấm lên 2,8°C, mức mà các báo cáo trước của IPCC cho thấy sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng, thậm chí không thể đảo ngược.
Những lập luận đòi lùi thời hạn
Nga, nhóm các nước Ả Rập trong đó có Saudi Arabia, cùng Ấn Độ muốn lùi công bố AR7 sang năm 2029. Được một số nhà vận động khí hậu ủng hộ, phe này đưa ra các lập luận chính:
- Các nước đang phát triển gặp bất lợi khi đóng góp nghiên cứu khoa học cho IPCC
- Công việc của IPCC bị chi phối bởi những giả định mang tính phân biệt, bảo đảm đặc quyền lâu dài cho các nước phát triển
- Các kịch bản giảm phát thải mặc định cắt giảm ở nơi chi phí thấp nhất – tức là ở các nước phương Nam
- Việc chỉ trích riêng Saudi Arabia là bất công, khi các tập đoàn phương Tây từng hưởng lợi hàng chục năm từ dầu khí Trung Đông
Bà Lidy Nacpil, điều phối viên của Phong trào Nhân dân châu Á về Nợ và Phát triển, nói rằng các kịch bản giảm phát thải của IPCC thiên vị chống lại lợi ích của phương Nam toàn cầu, và việc thay đổi các giả định sẽ cho ra những kịch bản khác.
Phản bác: khoa học không có Bắc hay Nam
Ông Rockström bác bỏ các cáo buộc này. Ông giải thích rằng các lộ trình tương lai phản ánh những thực tế kinh tế – xã hội khác nhau trên thế giới, dựa trên khoa học được bình duyệt tốt nhất về thu hẹp khoảng cách thu nhập, biến động dân số và dự báo y tế.
Chúng ta không nên dùng khoa học làm đấu trường để đấu tranh cho công lý, nhân quyền hay thậm chí dân chủ. Đó không phải là vai trò của khoa học.
Ông Raju Pandit Chhetri, nhà đàm phán của Nepal, gọi việc quy kết IPCC phân biệt chủng tộc là “một luận điệu chính trị”, nhấn mạnh rằng thảm họa khí hậu có thể cướp đi hàng nghìn sinh mạng chỉ trong vài giờ. Về phần mình, IPCC cho biết trong 664 tác giả soạn thảo ba báo cáo của các nhóm công tác, 51% đến từ các nước đang phát triển và nền kinh tế chuyển đổi – tăng gần một nửa so với kỳ trước.
Ngân sách và thỏa hiệp tại COP31
Cuộc tranh cãi kéo dài cả năm nay đang đến hồi gay cấn vì đầu tháng 12, IPCC sẽ họp để quyết định ngân sách. Nếu không đạt được đồng thuận, khả năng hoàn thành báo cáo trước đợt kiểm kê toàn cầu sẽ rất mong manh. Ông Rockström cho rằng ngay cả khi AR7 bị hoãn, bằng chứng trong AR6 vẫn đủ cho thấy các cam kết hiện nay phải được nâng lên rất nhiều; song một chuyên gia khác lo ngại sự trì hoãn sẽ “ném thêm cát vào bánh răng” của tiến trình.
Chủ tịch IPCC, nhà khoa học người Anh Jim Skea, đã kéo dài thời gian ở COP31 để tiếp tục thảo luận. Dự thảo đầu tiên của văn kiện chung COP31 công nhận vai trò trung tâm của khoa học tốt nhất hiện có và của IPCC, đồng thời ghi nhận giá trị của sự tham gia đa dạng, bao gồm đóng góp từ người bản địa, các khu vực không nói tiếng Anh và các nước đang phát triển.
















