Cuộc tấn công tên lửa làm gia tăng căng thẳng Mỹ - Iran

Trong tuần vừa qua, Iran bất ngờ tiến hành một cuộc tấn công bằng tên lửa nhắm vào căn cứ Mỹ tại Jordan, chấm dứt giai đoạn tạm dừng các hoạt động đối đầu trực tiếp giữa hai nước. Động thái này khiến Washington lập tức tiếp tục các đòn tấn công trả đũa trong lãnh thổ Iran, khiến tình hình khu vực trở nên căng thẳng trở lại. Cuộc tấn công đã làm dấy lên câu hỏi về mục đích và chiến lược của Iran trong bối cảnh xung đột kéo dài.

Nếu mục tiêu của Tehran là giành một thỏa thuận ngừng bắn, hành động này khó có thể được giải thích. Tuy nhiên, nếu Iran đánh giá rằng cuộc đối đầu có kiểm soát sẽ giúp họ tăng cường đòn bẩy chiến lược, quyết định trên trở nên dễ hiểu hơn.

Chiến tranh giới hạn là lựa chọn chiến lược của Iran

Cả hai bên hiện đều chưa có ý định bước vào một cuộc chiến toàn diện. Mỹ thể hiện rõ sự do dự trước nguy cơ một cuộc xung đột lan rộng có thể gây tổn hại cho hạ tầng năng lượng khu vực, kéo theo sự tham gia của nhiều quốc gia, đẩy giá dầu tăng cao và làm cạn kiệt nguồn lực quân sự của Washington.

Về phía Iran, nước này cũng muốn tránh một cuộc chiến tổng lực bởi sự yếu thế của hệ thống phòng không, cơ sở hạ tầng công nghiệp dễ bị tổn thương và nền kinh tế đang chịu thiệt hại nghiêm trọng do các lệnh trừng phạt quốc tế. Việc tái thiết và bù đắp tổn thất trong bối cảnh này là rất khó khăn và tốn kém.

Duy trì áp lực thay vì hòa bình có thể là lựa chọn khả thi

Trong tình hình hiện tại, Iran có thể đã đưa ra đánh giá rằng một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài sẽ khiến họ tiếp tục bị cô lập về kinh tế và chính trị. Các biện pháp phong tỏa hải cảng và cấm vận vẫn còn nguyên hiệu lực, làm hạn chế sự tham gia của Iran trên thị trường năng lượng quốc tế.

Trong khi đó, những quốc gia xuất khẩu dầu khí như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất, Qatar có thể dần trở lại trạng thái xuất khẩu bình thường, kéo theo sự tăng trưởng kinh tế còn Iran vẫn bị hạn chế.

Ngược lại, một cuộc xung đột giới hạn, dù tiềm ẩn nhiều rủi ro, có thể giúp Iran duy trì sự chú ý từ cộng đồng quốc tế thông qua việc gây gián đoạn tuyến vận chuyển dầu ở eo biển Hormuz và khu vực Bab al-Mandab. Thông qua các nhóm đồng minh như lực lượng Houthi, Iran tiếp tục tạo ra áp lực ảnh hưởng đến chi phí bảo hiểm và các thị trường năng lượng toàn cầu.

Đòn bẩy ngoại giao và kiểm soát eo biển Hormuz

Iran đang cố gắng thay đổi cách thức vận hành hoạt động vận chuyển biển trong khu vực thay vì chấp nhận tự do hàng hải hoàn toàn như trước. Tehran nhiều lần nhấn mạnh việc luồng vận chuyển dầu nên hoạt động theo các quy tắc được Iran đồng thuận hoặc quản lý.

Advertisement300 × 250

Mục tiêu của Iran là duy trì ảnh hưởng trong việc mở lại eo biển Hormuz, điều chỉnh theo lợi ích của họ thay vì trở lại trạng thái trước xung đột.

Do vậy, việc duy trì một cuộc xung đột có kiểm soát có thể giúp Iran tiếp tục gây áp lực để đạt được mục tiêu ngoại giao này, thay vì chấp nhận một hòa ước không thay đổi cục diện phong tỏa và trừng phạt.

Tác động trong nước và khả năng kiểm soát xung đột

Bên cạnh chiến lược ngoại giao và quân sự, Iran cũng có thể thấy lợi ích trong việc duy trì xung đột để giảm bớt áp lực chính trị nội bộ. Đất nước này đang phải đối mặt với tỷ lệ lạm phát rất cao, thất nghiệp gia tăng cùng tình trạng khó khăn kinh tế và sự bất mãn trong dân chúng.

Trong những khoảng thời gian xảy ra xung đột bên ngoài, chính quyền thường dễ dàng áp dụng các biện pháp an ninh mạnh mẽ hơn, đàn áp đối lập và tạo sự đoàn kết quốc gia xung quanh vấn đề an ninh quốc gia. Mặc dù không giải quyết được các vấn đề kinh tế, nhưng điều này giúp giảm bớt sức ép chính trị trong ngắn hạn.

Rủi ro và sự bất định của chiến lược

Chiến tranh giới hạn không hề miễn phí với Tehran khi họ phải chịu đựng những đòn tấn công quân sự và sự bất ổn kinh tế kéo dài. Cân bằng hiện tại có thể không duy trì được lâu và một cuộc xung đột không kiểm soát có thể xảy ra bất kỳ lúc nào.

Trước nguy cơ căng thẳng lan rộng, nhiều quốc gia trong khu vực như Saudi Arabia đã tham gia vào các hoạt động quân sự chống lại các nhóm thân Iran, đồng thời tăng cường đối phó với lực lượng Houthi. Nếu gián đoạn chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng tiếp tục, các quốc gia khác cũng có thể phải can thiệp mạnh mẽ hơn.

Điều này cũng đặt ra nguy cơ tăng cường sự ủng hộ quốc tế cho một phản ứng nghiêm ngặt hơn đối với Iran, khiến tình hình trở nên phức tạp và khó lường.

Tiếp theo của cuộc xung đột Trung Đông

Kết quả cuối cùng của chiến lược xung đột giới hạn phụ thuộc nhiều vào khả năng kiểm soát leo thang căng thẳng của Iran. Một đòn tấn công không lường trước có thể thay đổi hoàn toàn cục diện, buộc Mỹ và các đồng minh đánh giá lại và thay đổi chiến lược của họ.

Hiện tại, cả Washington và Tehran đều đang bước trên lằn ranh mong manh, giữa việc duy trì áp lực và tránh một cuộc chiến tranh tổng lực có thể làm thay đổi nguồn lực và quan hệ khu vực.

Theo BBC News