Từ tượng Saddam đổ xuống đến chuyến rút quân cuối cùng: 23 năm Mỹ ở Iraq và bài học đắt giá về việc thấu hiểu một đất nước

Những ngày đầu sau cuộc xâm lược, không khí ở Baghdad tò mò nhiều hơn sợ hãi. Trên đường vượt biên giới, Rubin đi ngang những chiếc xe quân sự Iraq cháy đen vì bom đạn, khói vẫn cuộn lên ở chân trời, mùi cao su cháy phủ khắp nơi. Trong các cửa hiệu ở thủ đô gần như chẳng còn gì ngoài vài viên kẹo bơ quá hạn và cá ngừ đóng hộp. Người Iraq không chào đón lính Mỹ bằng hoa, càng không gọi họ là “những người giải phóng” như lời phó tổng thống Mỹ dự đoán, nhưng họ tò mò trước một tương lai không còn bị định đoạt bởi sự tàn bạo và những ràng buộc khắc nghiệt của chế độ Hussein.

Song lý do của cuộc chiến cứ thay đổi như một mục tiêu di động. Ban đầu, chính quyền Bush viện dẫn việc Baghdad phát triển vũ khí hóa học, một luận điểm về sau bị bác bỏ. Khi các sĩ quan và nhà hoạch định chính sách dọn vào những cung điện trong Vùng Xanh, lời giải thích mới xuất hiện: mang dân chủ đến cho Iraq. Chính Tổng thống George W. Bush đã diễn đạt mục tiêu ấy như sau.

“Giúp người dân Iraq xây dựng một nền dân chủ bền vững ở trung tâm Trung Đông.” — George W. Bush

Có một khoảnh khắc Rubin nhớ như in: mệnh lệnh của Paul Bremer, quan chức dân sự đứng đầu chính quyền chiếm đóng, giải tán quân đội Iraq. Chị hỏi lại một sĩ quan báo chí: “Ý ông là giải tán toàn bộ quân đội sao?” Ông hứa sẽ trả lời sau. Khi ấy Iraq có khoảng 400.000 binh sĩ. Mỗi sáng, những người lính bị cho thôi việc tụ tập trước cổng Vùng Xanh, sững sờ và ngày một giận dữ.