Một giấc mơ bên bờ biển
Trước khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu năm 2022, Kyrylivka là điểm đến nghỉ dưỡng quen thuộc ở miền đông nam Ukraine. Katyukha nhớ những mùa hè thơ ấu bên ông nội, nơi không khí mặn và làn nước ấm khiến ông muốn gắn đời mình với biển. Năm 2014, ông bắt đầu dựng những căn bungalow trên khu đất rộng khoảng 1,5 hecta. Theo thời gian, Admiral phát triển thành quần thể khoảng 100 phòng, với nhà hàng, quầy bar, hồ bơi và sân chơi trẻ em.
Khách sạn không chỉ là một khoản đầu tư. Đó còn là nơi tích tụ công việc của nhân viên địa phương, thư cảm ơn của du khách và những kế hoạch mở rộng qua nhiều mùa du lịch. Năm 2021, trước khi vùng này bị chiếm đóng, chính quyền địa phương trao cho Admiral giải thưởng về dịch vụ lưu trú. Sự tương phản giữa khu nghỉ mát sôi động trước chiến tranh và số phận chủ sở hữu sau đó khiến vụ kiện vượt khỏi một tranh chấp thương mại thông thường.
Khi tài sản bị gọi là “vô chủ”
Katyukha kể rằng tháng 9/2022, những người có vũ trang vào khách sạn rồi tuyên bố đây là tài sản không có chủ. Ông đang lánh nạn ở Đức; cha ông được yêu cầu trình giấy tờ trong thời hạn rất ngắn.
Theo lời kể mà Reuters không thể xác nhận đầy đủ từng chi tiết, giấy tờ Ukraine đã không được chấp nhận. Biên bản của một ủy ban do Nga kiểm soát sau đó ghi nhận việc chuyển giao Admiral cho một thực thể nhà nước Nga.
Vấn đề lớn hơn nằm ở hệ thống phân loại tài sản. Qua các thông báo hành chính, sổ đăng ký và hồ sơ doanh nghiệp, Reuters xác định hơn 7.000 bất động sản tại phần Zaporizhzhia bị chiếm đóng bị liệt vào nhóm “vô chủ”, trong đó có 521 khách sạn và khu nghỉ dưỡng. Ít nhất 77 cơ sở nằm dưới quyền kiểm soát của doanh nghiệp Nga, 20 trong số đó liên quan đến chủ thể nhà nước. Những con số này không chứng minh mọi địa điểm đều đang kinh doanh, nhưng cho thấy quy mô chuyển dịch quyền quản lý.
Điện Kremlin lập luận các chủ sở hữu có cơ hội đăng ký lại theo hệ thống pháp luật Nga. Bộ Ngoại giao Ukraine phản đối, cho rằng quy định tại vùng chiếm đóng tạo lớp vỏ pháp lý cho việc tước đoạt tài sản. Hai cách diễn giải đối lập phản ánh nút thắt nền tảng: quyền sở hữu hình thành theo luật Ukraine liệu có được bảo vệ khi chính quyền chiếm đóng tự đặt ra thủ tục mới?
Một bản án và khoảng cách đến tiền bồi thường
Từ Đức, Katyukha cùng luật sư khôi phục hóa đơn, chứng từ ngân hàng và chi phí trang thiết bị. Hồ sơ yêu cầu bồi thường dài khoảng 3.000 trang, ghi lại cả những vật dụng nhỏ trong phòng nghỉ. Quá trình xét xử kéo dài gần một năm; Nga không tham gia. Ngày 30/4, tòa án Ukraine xác định đã xảy ra việc tước đoạt tài sản trên thực tế và tuyên bồi thường 5,1 triệu USD.
Bản án là thắng lợi pháp lý và biểu tượng đối với nguyên đơn, nhưng chưa tạo ra nguồn tiền có thể cưỡng chế thu hồi. Một bản án của tòa án quốc gia không tự động được thực thi ở vùng do bên bị kiện kiểm soát. Katyukha cũng nộp hồ sơ tới Register of Damage for Ukraine đặt tại The Hague, nơi tiếp nhận bằng chứng tổn thất nhằm chuẩn bị cho cơ chế bồi thường quốc tế trong tương lai.
Theo Council of Europe, cơ quan đăng ký này lưu giữ yêu cầu bồi thường chứ không trực tiếp chi trả. Đến cuối tháng 9/2026, phía Ukraine cho biết cả 43 nhóm yêu cầu đã mở và khoảng 195.000 đơn được gửi tới. Một ủy ban xét yêu cầu cùng quỹ chi trả vẫn cần các bước thành lập và tài trợ riêng. Vì vậy, con đường từ phán quyết đến khoản bồi thường thực tế vẫn rất dài.
Du lịch mới trên nền những quyền sở hữu cũ
Các hình ảnh mạng xã hội mà Katyukha xem được cho thấy khách đến nghỉ tại khu Admiral sau khi phía Nga tiếp quản. Ông không giận những người tìm được một kỳ nghỉ dễ chịu, nhưng đau xót khi thấy trang web mới gần như giữ nguyên bố cục cũ, chỉ đổi ngôn ngữ. Ở bình diện kinh tế, kế hoạch phát triển du lịch của chính quyền chiếm đóng thừa nhận lượng khách năm 2025 thấp hơn xa thời kỳ trước chiến tranh và hạ tầng còn nhiều khó khăn.
Câu chuyện không khép lại với một hóa đơn hay bản án. Đối với người bị buộc rời quê hương, chứng minh quyền sở hữu là cách bảo vệ tính liên tục của đời sống. Đối với xã hội hậu chiến, lưu giữ chứng từ có thể quyết định liệu tài sản có được hoàn trả, đền bù hay tiếp tục nằm trong tranh chấp kéo dài nhiều thế hệ.
