Lời cảnh báo không nêu tên
Thông điệp của ông Altman ngắn gọn nhưng sắc bén. Trên mạng X, người đứng đầu công ty phát triển ChatGPT cho biết ông bất an trước những nỗ lực gán quyền uy tôn giáo cho các mô hình AI hoặc trao phó khả năng phán đoán của con người cho chúng.
“Tôi rất không thoải mái khi người ta cố gán sức mạnh tôn giáo cho các mô hình AI hoặc từ bỏ khả năng phán đoán của con người để giao cho chúng, và tôi cho rằng đây là một vấn đề an toàn thực sự.” — Sam Altman
Ông không chỉ đích danh công ty hay cá nhân nào. Nhưng thời điểm đăng tải, ngay sau bài viết chi tiết của New York Times về việc Anthropic tiếp xúc với các nhà tư tưởng tôn giáo, khiến nhiều nhà quan sát coi đây là màn đối đáp mới nhất trong cuộc cạnh tranh công khai ngày càng gay gắt giữa hai nhà phát triển AI hàng đầu, vốn cũng bất đồng về mức độ quản lý công nghệ này.
Cuộc đối thoại của Anthropic với đức tin
Theo bài báo của New York Times, Anthropic đã nỗ lực đáng kể để đưa các góc nhìn tôn giáo và triết học vào quá trình phát triển mô hình. Ông Christopher Olah, một trong những người đồng sáng lập công ty, được cho là đã gặp nhiều lãnh đạo tôn giáo và thảo luận các ý tưởng, trong đó có việc liệu mô hình có thể thực hiện điều gì đó tương tự nghi thức xưng tội của Công giáo.
Anthropic cho biết công việc này là một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm bảo đảm hệ thống của mình phản ánh giá trị của những người mà chúng phục vụ, dựa trên những truyền thống đã suy tư về đạo đức hàng nghìn năm. Công ty cũng nghiên cứu điều họ gọi là phúc lợi mô hình, xem xét liệu AI tiên tiến có bao giờ có những trải nghiệm đáng được cân nhắc về mặt đạo đức hay không, một câu hỏi mà họ coi là chưa chắc chắn nhưng đáng được nghiên cứu thận trọng.
Những người hoài nghi trong ngành
Không phải ai trong ngành cũng bị thuyết phục. Một số nhà nghiên cứu lo ngại việc trao cho hệ thống AI địa vị đạo đức hay tâm linh có nguy cơ gây nhầm lẫn cho công chúng, khuyến khích sự gắn bó không lành mạnh và làm xao nhãng khỏi những tác hại cụ thể như thông tin sai lệch, lừa đảo và thiên kiến.
“Tôi hy vọng những người còn lại trong ‘Đội Bằng Xương Bằng Thịt’ chúng ta sẽ bác bỏ trào lưu này và tập trung giải quyết những vấn đề thực sự, giúp đỡ những con người thật.” — Jon Barron
Ông Barron, nhà khoa học nghiên cứu chính tại Google DeepMind, cho biết ông bất an trước những nỗ lực nâng cao địa vị đạo đức của những thứ mà kỹ sư gọi là checkpoint và harness, tức các thành phần kỹ thuật của hệ thống AI. Những người ủng hộ cách tiếp cận của Anthropic đáp lại rằng nghiêm túc đặt ra những câu hỏi như vậy từ sớm, trước khi các hệ thống trở nên mạnh mẽ hơn nhiều, tự nó đã là một hình thức trách nhiệm.
Tiếng nói của Giáo hoàng
Cuộc tranh luận cũng thu hút các nhà lãnh đạo tôn giáo. Giáo hoàng Leo, người đã biến trí tuệ nhân tạo thành chủ đề xuyên suốt trong triều đại của mình, nhắc lại lời cảnh báo vài ngày sau bài báo của New York Times, tập trung vào sự khác biệt giữa sáng tạo của con người và sản phẩm của máy móc.
“Thuật toán thiếu đi tia lửa của nhân tính.” — Giáo hoàng Leo
Trong thông điệp, Giáo hoàng nói việc phân biệt nghệ thuật của con người với những gì máy móc tạo ra bằng phép tính thống kê dựa trên hàng triệu hình ảnh do người khác sáng tác đang trở nên cấp bách, đồng thời cho biết Giáo hội mong muốn tái lập liên minh với giới nghệ sĩ và các thiết chế văn hóa để bảo vệ nhân tính.
Giữa tôn kính và trách nhiệm
Bên dưới cuộc cạnh tranh là một câu hỏi thực sự không dễ trả lời. Khi các hệ thống AI ngày càng lưu loát và hiện diện nhiều hơn trong đời sống, xã hội phải quyết định nên nhìn nhận chúng ra sao: như công cụ, như đối tác hay như một điều gì đó hoàn toàn mới. Ông Altman, Anthropic, những người chỉ trích họ và Vatican ít nhất đồng ý ở một điểm, rằng khả năng phán đoán của con người không được lặng lẽ trao đi, dù họ khác biệt rõ rệt về cách tốt nhất để bảo vệ nó.

















