Những phút định đoạt số phận một chuyến bay
Khi đã đi được hơn nửa đường tới Tel Aviv, Hammami nói với cơ trưởng rằng mình rời ghế để cầu nguyện, rồi quay lại dùng chiếc rìu cứu hộ trong buồng lái tấn công ông nhiều lần. Chỉ trong chưa đầy hai phút, máy bay mất khoảng một nửa độ cao. Máu chảy nhiều, cơ trưởng Machchhar, 39 tuổi, vẫn chống trả cho đến khi mở được cửa buồng lái để người khác vào giúp. Sau này, ông kể lại suy nghĩ của mình khi trò chuyện với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.
“Tôi biết mình sẽ không để những người khác phải chết.” — Smit Machchhar
Hành khách lao vào buồng lái khống chế kẻ tấn công, một người nắm lấy cần lái kéo máy bay ra khỏi cú bổ nhào, một người khác là nha sĩ sơ cứu vết thương cho cơ trưởng. Các phi công FlyDubai không làm nhiệm vụ sau đó tiếp quản và hạ cánh xuống Tabuk, gần bốn giờ sau khi cất cánh. Không hành khách nào bị thương; một máy bay thay thế chở họ tới Tel Aviv, nơi Thủ tướng Benjamin Netanyahu ca ngợi vị cơ trưởng là một người hùng thực sự.
Ba quốc gia, ba cơ hội bị bỏ lỡ
Hammami, có cha người Oman và mẹ người Syria, gia nhập Oman Air năm 2018 và bắt đầu bay với tư cách phi công từ năm 2022. Theo giới điều tra, các dấu hiệu cảnh báo đã hiện diện, nhưng cơ hội ngăn chặn bị bỏ lỡ ở mọi khâu:
- Năm 2024, giới chức Oman phát hiện anh ta xem tài liệu cực đoan, cấm bay, đưa đi chương trình giải cực đoan hóa và chuyển sang việc văn phòng, nhưng không thu hồi giấy phép hay cảnh báo các nước khác.
- FlyDubai, hãng tuyển dụng anh ta hồi tháng 2 giữa đợt tuyển phi công ồ ạt, chỉ kiểm tra lý lịch tư pháp mà không liên hệ Oman, rồi xếp anh ta bay tuyến Tel Aviv nhạy cảm.
- Israel nhận danh sách tổ bay từ trước nhưng không rà soát, dù phi công đến từ các nước không có quan hệ ngoại giao như Oman bị cấm bay tới đây.
Trong khoảng thời gian đó, Hammami rời Oman Air đầu năm 2025 và trải qua ba tháng huấn luyện tại Royal Air Maroc nhưng không được tuyển. Nhà chức trách UAE hiện điều tra những nhân viên FlyDubai tham gia tuyển dụng anh ta.
Sức ép lấp đầy buồng lái là có thật: theo công ty đào tạo CAE, toàn ngành có khoảng 382.000 phi công thương mại năm 2025 và sẽ cần thêm chừng 267.000 người vào giữa thập niên tới.
Điểm mù của Israel
Theo luật năm 2023, các hãng nước ngoài phải gửi danh sách hành khách và tổ bay vào cơ sở dữ liệu do Cơ quan Thuế Israel quản lý, nơi các cơ quan an ninh có thể tra cứu. Bộ Giao thông, đơn vị phụ trách tổ bay của hãng nước ngoài, nói họ chưa từng biết có thể dùng cơ sở dữ liệu này, không đủ chuyên môn thẩm định phi công và dựa vào cam kết bằng văn bản của FlyDubai rằng chỉ bố trí tổ bay từ các nước thân thiện. Một báo cáo mật năm 2024 của Tổng Kiểm toán Nhà nước từng cảnh báo việc giám sát hãng bay nước ngoài lỏng lẻo và manh mún.
“Có vẻ như tên tuổi đã không được kiểm tra kỹ và không có sự thẩm định đúng mức.” — Eytan Ben David
Ông Ben David, cựu lãnh đạo cơ quan chống khủng bố thuộc văn phòng thủ tướng, cho rằng chỉ riêng quốc tịch đã đủ để Israel chặn phi công này. Thủ tướng Netanyahu đã ra lệnh rà soát an ninh các chuyến bay nước ngoài. Nghịch lý thật rõ: hồi tháng 2, các hãng Israel bị dừng tuyến Dubai vì rủi ro chiến tranh và lo ngại về khâu soi chiếu tại sân bay Dubai, trong khi FlyDubai vẫn bay, trở thành sợi dây nối Israel với thế giới.
Nghịch lý của cánh cửa khóa chặt
Vụ việc phơi bày một trong những đánh đổi khó khăn nhất của ngành hàng không. Sau vụ tấn công ngày 11/9/2001, cửa buồng lái được gia cố để ngăn không tặc. Năm 2015, cơ phó chuyến bay Germanwings 9525 lại dùng chính rào chắn ấy để khóa cơ trưởng bên ngoài và lao máy bay vào dãy Alps thuộc Pháp, khiến toàn bộ 150 người thiệt mạng. Cánh cửa bảo vệ phi công trước hành khách cũng có thể che chắn một phi công bất thường trước tất cả mọi người.
Giới chuyên gia an ninh cho rằng tuyến phòng thủ quyết định nằm trước cả sân bay, ở những thông tin tình báo được chia sẻ thay vì cất giữ. Các nhà điều tra UAE, Saudi Arabia và Israel nghi Hammami định đâm máy bay xuống Tel Aviv, nhưng chưa tìm thấy mối liên hệ nào với một thế lực nước ngoài hay tổ chức khủng bố lớn. Điều họ tìm thấy là một chuỗi thể chế mà mỗi mắt xích đều tưởng có người khác đang canh chừng.















