Thông điệp cuối cùng tại COP
Ông Guterres cho biết sẽ nói với các nhà lãnh đạo tại COP31, diễn ra từ ngày 9 đến 20/11, rằng thế giới không thể chờ đợi thêm, không thể tiếp tục những cuộc thảo luận bất tận trong đó mọi bên tìm cách đẩy trách nhiệm cho người khác, và mọi quốc gia phải làm nhiều hơn ngay lúc này. Ông nhắc cụm từ “thời khắc của sự thật” ba lần trong 20 phút trả lời phỏng vấn AP tại trụ sở Liên Hợp Quốc. Trong thập kỷ qua, ông nhiều lần đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ, như tuyên bố năm 2023 rằng “kỷ nguyên trái đất sôi sục đã đến”. Lần này, cảm giác cấp bách càng rõ rệt khi nắng nóng chết người, bão, lũ lụt và hạn hán ngày càng trầm trọng, cộng thêm tác động của hiện tượng El Niño.
“Một trong những ngày khó khăn nhất”
Năm ngoái, trước một bài phát biểu lớn về khí hậu, ông Guterres định tiếp tục khẳng định mục tiêu giới hạn mức tăng nhiệt 1,5 độ C của Thỏa thuận Paris năm 2015 vẫn khả thi. Nhưng các nhà khoa học cho biết ông không thể nói vậy nữa, vì lượng khí nhà kính thải ra đã quá lớn.
Ông gọi đó là một cú sốc lớn, và Liên Hợp Quốc nay chuyển sang nỗ lực hạn chế mức vượt ngưỡng.
Không phải thế giới thất bại, mà là giới lãnh đạo chính trị đã thất bại.
Theo ông, bảo vệ hành tinh đòi hỏi tầm nhìn chiến lược dài hạn, trong khi ở nhiều hệ thống chính trị, chính sách thay đổi liên tục, cản trở đầu tư bền bỉ. Ông dẫn kinh nghiệm thời làm Thủ tướng Bồ Đào Nha cuối thập niên 1990 để chứng minh đầu tư dài hạn cho tương lai xanh là khả thi, và cho biết sự bùng nổ điện gió, điện mặt trời giá rẻ mang lại hy vọng. Ông cũng cảnh báo các mối đe dọa đang chồng chất: chiến tranh ở Ukraine và Iran cho thấy phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch là vấn đề an ninh căn bản, còn trí tuệ nhân tạo tiêu thụ lượng điện, nước khổng lồ và gia tăng phát thải.
Lời cảnh báo đã thành hiện thực
Năm 2023, tại vùng núi cao nhất Nepal, ông Guterres từng cảnh báo về nguy cơ hồ băng vỡ gây lũ và sạt lở, kêu gọi “chấm dứt sự điên rồ” và kết thúc kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch. Ông cho biết những thảm họa ấy đến sớm hơn dự kiến: lũ lụt hồi tháng 8 khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và 5.600 người mất tích, và các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu góp phần gây ra thảm họa. Ông cho rằng các công ty nhiên liệu hóa thạch đang thu lợi nhuận khổng lồ, nên lợi nhuận bất thường cần bị đánh thuế để hỗ trợ những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất. Phía ngành năng lượng và một số chính phủ thì lo ngại các loại thuế như vậy có thể làm giảm đầu tư và đẩy giá năng lượng lên cao.
Di sản của một “tiếng nói”
Cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore ca ngợi ông Guterres luôn hùng hồn, mạnh mẽ và đúng trọng tâm trong mọi tuyên bố về khủng hoảng khí hậu. Bà Laurence Tubiana, CEO Quỹ Khí hậu châu Âu, người chủ trì các cuộc đàm phán dẫn tới Thỏa thuận Paris, cho rằng ông đã đẩy vấn đề đi xa hơn bất kỳ Tổng Thư ký nào trước đó, đến mức đôi khi bị đặt vào thế đối đầu. Ông Guterres thừa nhận vị trí của mình không có quyền lực thực sự và ít tiền bạc, nhưng có một thứ là tiếng nói. Lời khuyên của ông cho người kế nhiệm, người vẫn đang được Hội đồng Bảo an lựa chọn, chỉ gồm ba từ: “Hãy nói sự thật”. Thông điệp ông muốn công chúng ghi nhớ là hãy coi biến đổi khí hậu là mối đe dọa sống còn.














