Từ động lực tăng trưởng đến nguồn bất định
Trong vài năm qua, chi tiêu cho chip xử lý, máy chủ, điện năng và trung tâm dữ liệu đã góp phần duy trì nhu cầu đầu tư khi nhiều lĩnh vực khác chịu sức ép từ lãi suất cao và giá năng lượng. Các đơn hàng công nghệ đem lại lợi ích cho nhà sản xuất thiết bị, nhà thầu xây dựng và những nền kinh tế xuất khẩu linh kiện tại châu Á. IMF xem đây là cú hích tích cực ở phía cầu, có thể giúp bù đắp phần nào sức ép từ nguồn cung dầu bị gián đoạn do xung đột Trung Đông.
Tuy nhiên, triển vọng năng suất dài hạn của AI chưa đồng nghĩa mọi khoản đầu tư hiện nay đều sinh lời. Doanh nghiệp có thể tăng công suất nhanh hơn nhu cầu thực tế, trong khi thị trường cổ phiếu đã phản ánh trước nhiều năm lợi nhuận kỳ vọng. Nếu kỳ vọng thay đổi đột ngột, doanh nghiệp sẽ trì hoãn dự án, ngân hàng thắt chặt tín dụng và các hộ gia đình chịu tác động từ sự sụt giảm tài sản tài chính.
Trong bài viết công bố ngày 15/10, Georgieva đánh giá AI có khả năng nâng năng suất và bổ sung khoảng nửa điểm phần trăm vào tăng trưởng toàn cầu hằng năm trong thập niên tới nếu công nghệ được ứng dụng hiệu quả. Khoảng cách giữa tiềm năng đó và dòng tiền hiện tại chính là câu hỏi mà nhà hoạch định chính sách không thể bỏ qua.
Vì sao lãi suất trở nên khó quyết định hơn
Ngân hàng trung ương phải cân nhắc hai nguy cơ thường đi ngược nhau. Đầu tư AI tăng nhanh có thể khiến nhu cầu điện, thiết bị, vốn và lao động chuyên môn vượt cung, tạo thêm áp lực giá cả.
Nhưng nếu thị trường đảo chiều, nhu cầu giảm và việc làm trong những ngành liên quan suy yếu, dẫn tới rủi ro lạm phát hạ nhiệt cùng tăng trưởng chững lại.
Theo Georgieva, bất kỳ sự giảm tốc nào của động lực tăng trưởng từ AI đều phải được phản ánh trong đánh giá về bước đi cần thiết để kiềm chế lạm phát. Điều này không đồng nghĩa IMF yêu cầu cắt hay tăng lãi suất ngay lập tức. Lựa chọn còn phụ thuộc sức khỏe thị trường lao động, tốc độ tăng giá, kỳ vọng lạm phát, điều kiện tín dụng và mức độ lan truyền của cú sốc.
Bối cảnh thêm phức tạp vì chiến tranh Trung Đông có thể đẩy giá dầu lên trong khi niềm tin của nhà đầu tư công nghệ suy giảm. Khi tăng trưởng yếu đi nhưng chi phí năng lượng vẫn cao, chính sách tiền tệ không có lời giải đơn giản: nới lỏng quá sớm có thể giữ lạm phát dai dẳng, còn thắt chặt kéo dài có thể làm cú giảm tốc nghiêm trọng hơn.
Kịch bản IMF: con số 1,1% cần được hiểu thế nào
Trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 10/2026, IMF xây dựng một kịch bản giả định khi kỳ vọng về lợi ích năng suất AI bị đánh giá lại. Vốn đầu tư liên quan đến AI rút lui, giá tài sản giảm và điều kiện tài chính khắt khe hơn. Tổng hợp các tác động, sản lượng toàn cầu năm 2028 có thể thấp hơn 1,1% so với quỹ đạo cơ sở; tại Mỹ, mức chênh lệch có thể lên 1,8%.
Các con số là mức hụt so với kịch bản không xảy ra cú sốc, chứ không có nghĩa GDP thế giới chắc chắn giảm tuyệt đối 1,1% hoặc Mỹ sẽ bước vào suy thoái. IMF vẫn dự báo nền kinh tế toàn cầu tăng 3,1% năm 2026 và 3,4% năm 2027 trong triển vọng cơ sở công bố ngày 13/10. Sự phân biệt giữa mô phỏng và dự báo giúp tránh biến một cảnh báo chính sách thành kết luận bi quan.
Rủi ro lan sang châu Á cũng đáng lưu tâm bởi khu vực cung cấp nhiều chip, bộ nhớ, thiết bị điện và linh kiện cho hạ tầng AI. Khi nhu cầu từ các tập đoàn công nghệ giảm, xuất khẩu và việc làm tại các nền kinh tế tham gia sâu chuỗi cung ứng có thể chịu ảnh hưởng, ngay cả khi doanh nghiệp của họ không trực tiếp phát triển mô hình AI.
Phố Wall biến động, nhưng câu chuyện chưa khép lại
Ngày 5/11, cổ phiếu công nghệ Mỹ giảm mạnh khi nhà đầu tư lo ngại Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát sẽ siết quy định về AI và trung tâm dữ liệu. Phiên 6/11, Nasdaq phục hồi khoảng 1,1% song vẫn mất 3,4% trong cả tuần, đánh dấu tuần giảm thứ tư liên tiếp; S&P 500 cũng khép tuần trong sắc đỏ. Một ngày phục hồi không đủ xóa câu hỏi về định giá và lợi nhuận dự kiến.
“Mọi thứ đang lên xuống, và tình trạng này có thể sẽ còn tiếp diễn.” — Kristalina Georgieva
Việc thị trường phản ứng với thay đổi chính trị không có nghĩa các quy định mới đã được thông qua. Các đề xuất kiểm nghiệm độc lập hệ thống AI, trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp và chi phí điện trung tâm dữ liệu vẫn phải trải qua quá trình lập pháp. Vì vậy, rủi ro chính sách hiện chủ yếu nằm ở sự không chắc chắn về tốc độ và điều kiện mở rộng hạ tầng.
Với nhà điều hành tiền tệ, bài học là nhìn đồng thời cả thành quả năng suất và những tín hiệu mong manh của thị trường tài chính. Đầu tư AI có thể vẫn đóng vai trò nền tảng trong nhiều năm, nhưng nền kinh tế bền vững cần năng lực hấp thụ công nghệ thực sự, không chỉ dựa vào giá cổ phiếu hay kỳ vọng ngày càng cao.
