Có liên lạc nhưng chưa có đàm phán
Theo bà Lianys Torres Rivera, các tiếp xúc ngoại giao gần đây giữa hai nước bao gồm các cuộc gặp, điện thoại và tin nhắn qua WhatsApp, nhưng hai bên chưa đạt tiến triển nào hướng tới một chương trình nghị sự đàm phán hay nối lại các cuộc hội đàm chính thức. Bà từ chối nêu chi tiết về thời điểm, chủ đề và thành phần tham gia.
“Điều chúng tôi có với Mỹ là các kênh liên lạc.” – Lianys Torres Rivera, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Cuba tại Washington
Trước đó, cuối tháng 6, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez cho biết các cuộc trao đổi khởi động hồi đầu năm với Mỹ đã bị đình trệ, và đầu tháng 9, ông nói không có cuộc đàm phán nào đang diễn ra hay được lên kế hoạch.
Hai cách kể khác nhau về cùng một câu chuyện
Mô tả của phía Cuba dường như khác xa tuyên bố của ông Trump tại Liên Hợp Quốc hồi tháng trước, khi ông nói Ngoại trưởng Marco Rubio đang “đàm phán sâu” với Havana. Tại diễn đàn đó, ông Trump còn gọi Cuba là “quốc gia thất bại” và dự đoán chính quyền nước này sẽ sụp đổ, khiến phái đoàn Cuba rời phòng họp để phản đối.
Không có gì ngạc nhiên khi chế độ Cuba lan truyền thông tin tuyên truyền này. Trên thực tế, các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra và chế độ này cho đến nay vẫn không chịu đồng ý với bất cứ điều gì có thể giúp người dân Cuba, vì điều đó cuối cùng sẽ đe dọa quyền kiểm soát tuyệt đối của họ.
Sự vênh nhau giữa hai cách diễn đạt cho thấy khoảng cách lớn về niềm tin. Với Washington, đối thoại là con đường dẫn tới thay đổi; với Havana, đối thoại chỉ có ý nghĩa nếu chủ quyền được tôn trọng.
“Lằn ranh đỏ” của Havana
Bà Torres Rivera khẳng định “lằn ranh đỏ” của Cuba là không đàm phán bất kỳ thay đổi nào trong hệ thống chính trị. Havana coi yêu cầu của chính quyền Trump về việc thay thế giới lãnh đạo Cuba là hành vi vi phạm chủ quyền.
Bà bác bỏ cáo buộc rằng Cuba là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia Mỹ hay can thiệp vào công việc nội bộ của Mỹ, cho rằng Washington dùng những cáo buộc này làm cớ để tiếp tục siết chặt kinh tế hòn đảo, điều bà gọi là “trừng phạt tập thể”.
Phía Mỹ giữ nguyên lập trường. Một quan chức Mỹ nhắc lại tuyên bố của ông Trump rằng Washington sẽ không cho phép một nơi trú ẩn của các đối thủ nước ngoài đe dọa nước Mỹ ngay trước cửa nhà mình. Ông Trump cũng công khai nói mục tiêu của mình là thay đổi căn bản chính quyền Cuba.
Sức ép kinh tế ngày càng siết chặt
Đằng sau những tuyên bố ngoại giao là cuộc sống ngày càng khó khăn của người dân Cuba. Những diễn biến đáng chú ý gồm:
- Lệnh phong tỏa dầu mỏ do Mỹ áp đặt khiến Cuba thiếu nhiên liệu trầm trọng, mất điện kéo dài vì hạ tầng xuống cấp; các chuyên gia nhân quyền Liên Hợp Quốc đã lên án lệnh này là vi phạm luật pháp quốc tế.
- Tuần trước, chính quyền Trump siết chặt thêm cấm vận, hạn chế hơn nữa việc người Mỹ du lịch tới Cuba và quyền tiếp cận hệ thống ngân hàng Mỹ của khu vực tư nhân Cuba.
- Hồi tháng 6, Cuba công bố các cải cách theo hướng thị trường tự do, mà nếu được thực hiện đầy đủ sẽ là thay đổi lớn nhất đối với nền kinh tế xã hội chủ nghĩa kể từ năm 1959.
- Washington cho rằng các cải cách này chưa đủ và kêu gọi tổ chức bầu cử “tự do và công bằng”.
Theo bà Torres Rivera, việc Mỹ hạn chế khu vực tư nhân Cuba tiếp cận ngân hàng mâu thuẫn với chính mong muốn của Washington là thúc đẩy kinh tế tư nhân trên đảo. Nghịch lý này cho thấy chính sách gây sức ép có thể vô tình làm suy yếu chính những lực lượng mà nó muốn hỗ trợ.
Giữa hy vọng thỏa thuận và nỗi lo xung đột
Bất chấp những khác biệt, cuối tháng trước ông Trump vẫn dự đoán hai nước sẽ đạt được thỏa thuận.
Mỹ và Cuba sẽ đạt được một thỏa thuận. Tôi không nghĩ chúng ta sẽ cần đến quân đội.
Cuba luôn chuẩn bị trước một cuộc xâm lược từ Mỹ. Và giờ đây chúng tôi đang tăng cường năng lực hơn bao giờ hết. Đó là để tự vệ.
Hai phát biểu đặt cạnh nhau phản ánh một mối quan hệ treo lơ lửng giữa khả năng thỏa hiệp và nguy cơ đối đầu. Trong khi các chính trị gia tranh luận, người dân Cuba vẫn phải xếp hàng chờ nhiên liệu và sống trong những đêm mất điện, những người gánh chịu trực tiếp nhất mọi bế tắc ngoại giao.

















