Nghi thức ngoại giao vượt khỏi thông lệ
Chiếc Không lực Một hạ cánh xuống sân bay Bảo An chiều 18/11, nơi ông Tập Cận Bình trực tiếp chờ đón người đồng cấp Mỹ. Theo các tường thuật của AFP, Financial Times và ABC Australia, hai nhà lãnh đạo ôm chào ngắn trước khi cùng đi qua các hoạt động đón tiếp. Màn bay biểu diễn của không quân và đội hình danh dự biến khu vực đường băng thành sân khấu ngoại giao được dàn dựng công phu.
Nghi thức ấy đặc biệt bởi lãnh đạo cao nhất Trung Quốc hiếm khi đón khách nước ngoài tại sân bay. Một số bản tin gọi đây là cử chỉ chưa từng có trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, việc nhấn mạnh tính hiếm có không nên bị diễn giải thành một bước ngoặt chính sách đã hoàn tất: lễ tân thể hiện thiện chí, còn kết quả phụ thuộc vào những đàm phán cụ thể.
Chuyến đón tiếp cũng có tính đối xứng. Khi ông Tập tới Mỹ hồi tháng 9, ông Trump đã trực tiếp chào đón tại căn cứ Joint Base Andrews. Tại Thâm Quyến, Trung Quốc đáp lại bằng biểu tượng tương xứng, cho thấy cả hai bên đều coi quan hệ cá nhân của lãnh đạo là một kênh để quản trị bất đồng.
Từ cái ôm song phương tới bàn đàm phán ba bên
Cùng ngày, ông Tập gặp ông Putin, người đến thành phố công nghệ phía nam Trung Quốc dự APEC. Tại tiệc chào mừng, ba nhà lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga đã trao lời chào trước cuộc gặp chính thức dự kiến vào ngày 19/11.
Đây là một bối cảnh ngoại giao khác thường: ba cường quốc có năng lực hạt nhân và những lợi ích an ninh sâu sắc cùng hiện diện bên lề một diễn đàn kinh tế.
Chương trình nghị sự chi tiết của hội đàm ba bên không được công bố đầy đủ. Những chủ đề được các nguồn tin đề cập gồm chiến sự Ukraine, quan hệ kinh tế, công nghệ AI, hạn chế xuất khẩu chip và kiểm soát vũ khí hạt nhân. Mỗi vấn đề đều liên quan đến các nước ngoài phòng họp, từ doanh nghiệp phụ thuộc chuỗi cung ứng xuyên biên giới tới các cộng đồng chịu tác động của chiến tranh.
Đặc biệt, kỳ vọng về thảo luận hạt nhân gặp trở ngại căn bản: Mỹ và Nga sở hữu kho vũ khí lớn hơn nhiều so với Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh lâu nay cho rằng hai nước kia phải cắt giảm sâu trước. Vì thế, ngay cả một tuyên bố nhất trí tiếp tục đối thoại cũng có thể mang giá trị ngoại giao, dù còn xa một hiệp ước kiểm soát vũ khí.
APEC cần kết quả hơn là hình ảnh
APEC tập hợp 21 nền kinh tế, với nhiệm vụ trọng tâm là tạo thuận lợi cho thương mại, đầu tư và tăng trưởng bền vững ở châu Á – Thái Bình Dương. Tại các hoạt động bên lề, ông Tập kêu gọi mở cửa thương mại và phản đối chủ nghĩa bảo hộ; phía Nga chỉ trích các biện pháp trừng phạt. Các phát biểu phản ánh khoảng cách lớn giữa ngôn ngữ hợp tác và chính sách cạnh tranh đang diễn ra.
Thâm Quyến là lựa chọn giàu ý nghĩa: một đô thị gắn với cải cách kinh tế, công nghiệp công nghệ cao và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng chính những lĩnh vực làm nên sức mạnh của thành phố – chip, AI, sản xuất xuất khẩu – cũng là nơi căng thẳng Mỹ – Trung bộc lộ rõ nhất. Một nghi thức đẹp không thể tự giải quyết những giới hạn xuất khẩu hoặc tranh cãi tiếp cận thị trường.
Các thành viên APEC có lợi ích không giống nhau, song đều cần dự báo được môi trường kinh doanh. Nếu cuộc gặp giúp ngăn leo thang, mở lại kênh trao đổi hoặc tạo khuôn khổ xử lý khủng hoảng, đó sẽ là tiến bộ thực chất. Ngược lại, nếu những bất đồng cốt lõi vẫn bị bỏ ngỏ, giá trị của cái ôm sẽ chủ yếu nằm ở hình ảnh.
Điều cần theo dõi sau nghi thức
Dấu hiệu đáng chú ý đầu tiên là nội dung thông cáo chính thức: liệu ba nước có thống nhất phương thức đối thoại thường xuyên hay những nguyên tắc giảm rủi ro hay không. Tiếp theo là các quyết định có thể đo đếm về thương mại, công nghệ và an ninh, thay vì những lời mô tả chung chung về quan hệ tốt đẹp.
Những cuộc gặp cấp cao có thể tạo không gian cho thỏa hiệp, nhưng không thay thế các quy trình đàm phán kỹ thuật, nghĩa vụ pháp lý và sự tham gia của các đối tác bị ảnh hưởng. Đối với APEC, thành công cuối cùng nằm ở khả năng chuyển sự chú ý dành cho ba cường quốc thành lợi ích chung của cả khu vực.

















