67 đề cử và phép tính chưa hoàn chỉnh
Ngày 5/11, sau tham vấn các phe phái của Quốc hội khóa 26, Tổng thống Isaac Herzog công bố kết quả: 67 nghị sĩ đề nghị ông giao quyền lập nội các cho Gadi Eisenkot, 46 người chọn Benjamin Netanyahu và bảy người không đề xuất ứng viên. Theo thông lệ, người nhận nhiều đề cử có lợi thế rõ ràng. Tuy nhiên, tổng thống phải cân nhắc cả việc người đó có thể hình thành một chính phủ được Quốc hội tín nhiệm hay không. Đó là điểm khác nhau giữa tín hiệu chính trị và khả năng điều hành trên thực tế.
Trong tuyên bố chính thức, ông Herzog cho biết những sự phủ quyết lẫn nhau giữa các khối và ngay trong mỗi khối khiến bức tranh chưa rõ ràng. Ông dự kiến quyết định vào ngày 8/11, sau những cuộc trao đổi riêng với lãnh đạo đảng. Nếu nhận nhiệm vụ, ứng viên thường có 28 ngày đàm phán; thời hạn có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Một chiến thắng về đề cử vì vậy mới chỉ mở cánh cửa đầu tiên của một tiến trình dài.
Lá phiếu Arab và giới hạn của hợp tác
Hai danh sách có đa số thành viên Arab giành tổng cộng 19 trong 120 ghế Quốc hội. Ra’am sở hữu tám ghế, còn Joint List có 11 ghế. Cả hai đều đề cử Eisenkot, thể hiện mong muốn chấm dứt nhiệm kỳ của Netanyahu.
Nhưng Joint List cũng nêu lo ngại rằng một số lực lượng đối lập chưa làm đủ để chống kích động chống công dân Arab và bảo vệ tính chính danh của lá phiếu họ. Theo các tường thuật, đảng này có thể hỗ trợ một chính phủ từ bên ngoài thay vì tham gia nội các.
Rào cản lớn là Israel Beiteinu của Avigdor Liberman, bên phản đối việc trở thành bộ phận của chính phủ phụ thuộc vào sự hậu thuẫn từ các đảng Arab. Những mâu thuẫn về chính sách an ninh và cách đánh giá Hamas làm cho liên minh chống Netanyahu chưa thể tự động biến thành một liên minh cầm quyền. Các bên có thể bỏ phiếu cùng nhau khi giới thiệu thủ tướng nhưng bất đồng về ngân sách, bổ nhiệm bộ trưởng hoặc những quyết sách quan trọng sau đó.
Đảng tôn giáo và bài toán nghĩa vụ quân sự
Phe ủng hộ Netanyahu tính cả United Torah Judaism có 53 ghế, vẫn thiếu ngưỡng 61 để chiếm đa số. Đáng chú ý, United Torah Judaism với bảy ghế lần này từ chối giới thiệu bất cứ ứng viên nào, sau nhiều kỳ bầu cử ủng hộ Netanyahu. Động thái ấy không nhất thiết là sự đoạn tuyệt lâu dài, nhưng cho thấy lãnh đạo đảng muốn khôi phục sức mặc cả trong những cuộc thương lượng tiếp theo.
Điểm mấu chốt là quyền miễn nghĩa vụ quân sự cho sinh viên các trường tôn giáo. Trong thời kỳ chiến tranh kéo dài và nhiều quân nhân dự bị phải phục vụ nhiều đợt, yêu cầu chia sẻ gánh nặng quốc phòng đã trở nên nhạy cảm. Eisenkot chủ trương chấm dứt các ngoại lệ rộng rãi, còn các đảng Do Thái chính thống coi việc bảo vệ hoạt động học tập tôn giáo là lợi ích cốt lõi. Dung hòa hai lập trường sẽ đòi hỏi thỏa thuận khó khăn, thậm chí có thể làm tan vỡ triển vọng lập nội các.
Chính phủ mới phải vượt qua phép thử lòng tin
Đảng Yashar coi 67 đề cử là sự thể hiện mong muốn thay đổi và đề xuất thành lập một chính phủ khẩn cấp phục vụ toàn thể người dân. Netanyahu, trái lại, vẫn có thể tìm đường quay lại nếu đối thủ không kết nối được những nhóm đang mâu thuẫn. Kết quả bầu cử cũng làm dấy lên tranh cãi khi ông nêu nghi ngờ về tính minh bạch của phiếu bầu liên quan đến các cử tri Arab; cơ quan bầu cử Israel đã bác bỏ cáo buộc gian lận được đưa ra mà không có chứng cứ đáng tin cậy.
Trên bàn đàm phán sẽ không chỉ có tên thủ tướng. Các đảng còn phải thống nhất về an ninh sau những năm chiến tranh, phân bổ ngân sách, quan hệ với công dân Arab, chính sách quân dịch và sự tin cậy giữa các đối tác. Một nội các ổn định cần những cam kết đủ bền để tồn tại qua các cuộc bỏ phiếu tiếp theo. Diễn biến sắp tới cho thấy nền dân chủ nghị viện được thử thách không chỉ ở khả năng thay đổi lãnh đạo mà còn ở nghệ thuật cùng nhau chịu trách nhiệm.
