Lá phiếu phản ánh áp lực sinh hoạt
Kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ cho thấy Đảng Dân chủ giành lại cả hai viện Quốc hội Mỹ, chấm dứt thế kiểm soát thống nhất của Đảng Cộng hòa. Theo số liệu được NHK dẫn lại từ các cơ quan truyền thông Mỹ khi công bố, phe Dân chủ được dự báo giành ít nhất 54 ghế Thượng viện và khoảng 239 ghế Hạ viện; số ghế cuối cùng có thể tiếp tục thay đổi theo việc kiểm phiếu. Trong một cuộc bầu cử mà giá nhiên liệu, thực phẩm và chăm sóc sức khỏe hiện diện trong nhiều cuộc tranh luận, chiến tranh ở xa đã trở thành áp lực rất gần với người bỏ phiếu.
AP ghi nhận làn sóng bất mãn với chi phí sinh hoạt và chính sách của Nhà Trắng đã tạo ra chiến thắng rộng khắp cho phe Dân chủ. Không thể suy ra mọi cử tri đều phản đối chiến dịch quân sự chỉ từ kết quả bầu cử, bởi các địa phương có ưu tiên khác nhau. Tuy vậy, giá xăng là thước đo dễ thấy về hậu quả kinh tế của căng thẳng Trung Đông: mỗi lần đổ nhiên liệu, người dân lại cảm nhận được một phần cái giá của chính sách quốc gia.
Hai tiếng nói trong cùng một chính quyền
Trong bài đăng trên X ngày 4/11, JD Vance nêu quan điểm không vòng vo rằng nguyên nhân thất bại là chiến tranh. Reuters cho biết ông dẫn cả sự bất mãn của những người đã bỏ phiếu cho Trump năm 2024, những người mong chính quyền tập trung vào lạm phát và đời sống trong nước.
Cách lý giải này tạo ra khác biệt đáng chú ý so với giọng điệu trước bầu cử: thay vì chỉ trách ứng viên hoặc cách vận động, phó tổng thống nhìn thẳng vào một quyết sách của Nhà Trắng.
Donald Trump tỏ ra đồng ý một phần với nhận định của Vance, nói chiến sự đã khiến giá xăng tăng trong ngắn hạn. Nhưng ông cũng tuyên bố sẽ chọn lại hành động tương tự vì cho rằng không thể để Iran có vũ khí hạt nhân. Hai phát biểu có thể cùng tồn tại: một bên đánh giá hậu quả chính trị và một bên biện hộ cho mục tiêu an ninh. Điểm chưa được giải đáp là liệu mục tiêu được nêu ra có tương xứng với tổn thất, thời gian chiến sự và những gánh nặng mà người dân đang chịu hay không.
Bộ Quốc phòng trước sức ép giám sát
CBS News dẫn các nguồn thạo tin nói Trump đã hỏi cố vấn về tương lai của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth; Thống đốc Florida Ron DeSantis được nhắc đến như một khả năng thay thế. Tuy nhiên, bản tin không đồng nghĩa đã có quyết định sa thải hay đề cử chính thức. Ngày 4/11, Trump nói Hegseth đang làm rất tốt. Nhà Trắng cũng khẳng định tổng thống tin tưởng người đứng đầu Bộ Quốc phòng. Vì vậy, việc thảo luận nhân sự phải được đặt cạnh sự phủ nhận công khai, không thể kể như một cuộc thay đổi đã xảy ra.
Khi Đảng Dân chủ nắm quyền tại Quốc hội mới, khả năng giám sát các quyết định về chiến tranh và ngân sách quốc phòng sẽ gia tăng. Quốc hội có thể yêu cầu điều trần, đặt điều kiện cho phân bổ ngân sách và chất vấn về những lựa chọn chiến lược; nhưng không có nghĩa một cuộc chiến sẽ tự động kết thúc hoặc một bộ trưởng chắc chắn rời chức. Hệ thống kiểm soát quyền lực của Mỹ thường vận hành qua thương lượng kéo dài, đôi khi khó đoán định, và kết quả phụ thuộc cả giới hạn pháp lý lẫn sự cân bằng chính trị.
Từ Hormuz đến bài toán trách nhiệm
Eo biển Hormuz có vị trí quan trọng đối với vận tải dầu mỏ toàn cầu. Rủi ro đối với tuyến hàng hải này tác động đến giá dầu, chi phí vận tải và kỳ vọng lạm phát, ngay cả khi xung đột không xảy ra trên lãnh thổ Mỹ. Reuters đưa tin phe Dân chủ có thể dùng thẩm quyền ngân sách và giám sát để gây sức ép nhằm tìm lối thoát ngoại giao. Những công cụ đó không thay thế đàm phán giữa các bên liên quan, nhưng có thể buộc chính quyền giải trình cụ thể hơn về mục tiêu và chi phí.
Thất bại giữa kỳ không phải cuộc trưng cầu chỉ về Iran; cử tri còn đánh giá thuế quan, giá cả, nhập cư, y tế và cung cách điều hành. Tuy nhiên, chiến sự đã trở thành biểu tượng cho câu hỏi lớn hơn: một chính quyền nên giải thích thế nào khi lợi ích an ninh dài hạn được đặt đối diện những tổn thất trước mắt. Sau đêm bầu cử, nhiệm vụ khó nhất của cả hai đảng không đơn giản là phân chia trách nhiệm, mà là biến sự bất bình của người dân thành các lựa chọn chính sách có thể kiểm chứng.
