Cú sốc dầu vì chiến tranh Iran có thể vừa gây đau đớn vừa làm kinh tế Mỹ mạnh hơn theo cách bất ngờ

Trong phần lớn lịch sử hiện đại, một cú sốc dầu thường mang ý nghĩa rất đơn giản với Mỹ: chi phí nhập khẩu tăng, lạm phát cao hơn và hoạt động kinh tế suy yếu. NBER Working Paper 35864 của Diego R. Känzig, James H. Stock và Luca Zanotti cho thấy mối quan hệ đó đã thay đổi đáng kể sau năm 2010. Khi sản lượng dầu đá phiến bùng nổ, cán cân dầu mỏ của Mỹ chuyển mạnh từ nhập siêu sang xuất siêu, khiến cùng một cú sốc nguồn cung toàn cầu tạo ra hiệu ứng thu nhập hoàn toàn khác.

Các tác giả nhận thấy trước giai đoạn đá phiến, cú sốc dầu thường đi cùng thất nghiệp tăng và sản xuất công nghiệp yếu đi. Trong cấu trúc mới, hoạt động kinh tế có thể được hỗ trợ thay vì suy giảm. Cơ chế không chỉ đến từ việc xuất khẩu được nhiều dầu hơn, mà chủ yếu từ việc giá hàng Mỹ bán ra thế giới tăng tương đối so với giá hàng nhập khẩu - điều các nhà kinh tế gọi là cải thiện “terms of trade”.

EIA cho biết năm 2025 Mỹ xuất khẩu tổng cộng khoảng 10,8 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỗi ngày, trong khi tổng cán cân năng lượng của nước này tiếp tục ở trạng thái xuất khẩu ròng kỷ lục. Điều đó tạo ra một sự phân chia rõ rệt trong nền kinh tế: người tiêu dùng và doanh nghiệp sử dụng nhiều nhiên liệu chịu thiệt vì giá tăng, còn nhà sản xuất dầu khí, nhà máy lọc dầu và một phần các bang năng lượng lại hưởng lợi từ doanh thu cao hơn.