Cuộc ghi âm trở lại trước ngày tưởng niệm
Ngày 3/10/2026, trong một sự kiện của October Council tại Peres Center for Peace and Innovation ở Jaffa, Avi Marciano phát đoạn ghi âm giọng nói của con gái. Cuộc triển lãm mang tên The Space That Remains diễn ra trước lễ tưởng niệm ba năm ngày 7/10, khi gia đình các nạn nhân một lần nữa yêu cầu công chúng nhìn lại những gì đã xảy ra và những câu hỏi chưa có lời đáp.
Trong bản ghi, Noa giới thiệu mình là con của Avi và Adi Marciano, 19 tuổi, sống tại Modiin. Cô nói đã ở Gaza bốn ngày, cho thấy thời điểm ghi âm nhiều khả năng là 11/10/2023. Cô cho biết còn những con tin khác ở gần và những vụ nổ đang xảy ra sát nơi họ bị giữ. Đoạn ghi âm vốn thuộc hoàn cảnh giam cầm, vì thế không thể biết những lời này có được nói một cách tự nguyện hay không.
Khoảnh khắc một người trẻ tự nhắc lại tên mình và tên cha mẹ giữa hiểm nguy gây xúc động không phải vì phô bày thêm hình ảnh bạo lực, mà bởi nó trả lại một phần căn cước cá nhân cho nạn nhân, người dễ bị biến thành một con số trong những bản tin chiến sự.
Từ chốt quan sát Nahal Oz đến Gaza
Noa phục vụ trong đơn vị giám sát thuộc Tiểu đoàn 414 của lực lượng phòng thủ biên giới Israel, đóng tại căn cứ Nahal Oz. Ngày 7/10/2023, khi các tay súng do Hamas dẫn đầu tràn qua biên giới, căn cứ bị tấn công và cô bị đưa tới Gaza cùng những nữ quân nhân khác.
Đó là thời điểm cuộc xung đột bước sang giai đoạn khiến dân thường Israel và Palestine chịu tổn thất sâu rộng.
Trong tháng 11/2023, Hamas công bố video cho thấy Noa nói trước ống kính rồi chuyển sang hình ảnh thi thể cô. Quân đội Israel sau đó xác nhận cô đã tử vong. Người phát ngôn quân đội lúc bấy giờ, Daniel Hagari, nói Noa bị thương nhưng không nguy hiểm tính mạng trong một cuộc không kích gần nơi bị giam ngày 9/11 và sau đó bị một thành viên Hamas sát hại tại bệnh viện Shifa. Đây là kết luận do phía quân đội Israel công bố; các chi tiết riêng về cái chết không thể được xác minh độc lập đầy đủ từ những nguồn công khai.
Thi thể Noa được tìm thấy và đưa về Israel trong tháng 11/2023 để mai táng. Đối với gia đình, việc nhận lại người thân không đồng nghĩa với sự kết thúc của nỗi đau hoặc những tranh luận về cách các cơ quan có trách nhiệm xử lý cảnh báo an ninh và nỗ lực giải cứu.
Khi ký ức trở thành yêu cầu giải trình
Trước những người tham dự triển lãm, Avi Marciano nói con gái mình đã bị bỏ mặc, đồng thời nhắc tới những cảnh báo được các nữ quân nhân quan sát biên giới đưa ra trước cuộc tấn công. Ông kêu gọi thành lập một ủy ban điều tra nhà nước đối với sự kiện 7/10, coi đó là nghĩa vụ đối với Noa và các gia đình khác.
Yêu cầu của ông phản ánh vấn đề vượt xa trách nhiệm của một cá nhân. Một cuộc điều tra đáng tin cậy cần xem xét cả hệ thống ra quyết định, năng lực phân tích cảnh báo, khả năng phối hợp bảo vệ căn cứ và cách cân nhắc an toàn của con tin trong các chiến dịch quân sự. Đồng thời, quá trình này cần bảo đảm quyền phản hồi của những bên bị chất vấn và công bố bằng chứng ở mức không gây nguy hiểm cho người liên quan.
Ghi âm được phát hành vào một thời điểm mang tính biểu tượng, nhưng giá trị của nó không chỉ nằm ở cảm xúc. Nó đặt ra câu hỏi làm thế nào để lời khai trong hoàn cảnh cưỡng ép được sử dụng thận trọng, không biến nạn nhân thành công cụ tuyên truyền và cũng không bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo có thể rút kinh nghiệm.
Nỗi đau chung không biên giới
Các gia đình có người bị bắt cóc ngày 7/10 mang những mất mát cụ thể, trong khi dân thường Palestine tại Gaza cũng trải qua thương vong, di dời và sự sụp đổ của nhiều điều kiện sống cơ bản trong chiến tranh. Việc thừa nhận nỗi đau của một bên không làm lu mờ quyền được an toàn, phẩm giá và bảo vệ của bên còn lại.
Luật nhân đạo quốc tế nghiêm cấm việc bắt giữ con tin và yêu cầu các bên xung đột bảo vệ dân thường, phân biệt mục tiêu quân sự với người không tham chiến, cũng như tuân thủ những nguyên tắc thận trọng và tương xứng. Trách nhiệm về hành động cụ thể cần được xác định trên bằng chứng thay vì sự quy kết tập thể.
Với gia đình Marciano, đoạn âm thanh ngắn không thể đưa Noa trở lại. Nhưng nếu những lời cuối được lắng nghe cùng việc điều tra minh bạch và quan tâm tới nạn nhân ở cả hai phía, ký ức có thể trở thành một đòi hỏi thiết thực: giảm nguy cơ để bi kịch tái diễn.







