Chi phí đến trước, thành quả đến sau
AI thường được quảng bá như công cụ tạo ra nhiều giá trị hơn từ ít nguồn lực hơn. Tuy nhiên, trước khi đạt được mục tiêu đó, các doanh nghiệp phải chi lớn cho chip chuyên dụng, hệ thống mạng, điện năng, nhân lực xây dựng và những tòa nhà chứa máy chủ. Khi nhiều dự án triển khai đồng thời, nhu cầu đối với một số nguồn lực có thể tăng nhanh hơn khả năng cung ứng. Jefferson nhấn mạnh chính quá trình mở rộng hạ tầng ấy đang thúc đẩy tổng cầu và gây sức ép lạm phát ở thời điểm hiện tại.
Điều đó không đồng nghĩa mọi sản phẩm AI đều tăng giá. Đầu tư có thể tạo việc làm và hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn làm nguồn cung thiết bị, điện hoặc lao động kỹ thuật trở nên căng thẳng. Một công nghệ có thể rất hữu ích trong dài hạn mà vẫn tạo nút thắt khi được xây dựng ở quy mô lớn. Chi phí đầu tư thường xuất hiện rõ trên báo cáo tài chính; lợi ích lâu dài chỉ có thể xác nhận khi công nghệ thực sự cải thiện sản lượng và chất lượng dịch vụ.
Năng suất không tăng chỉ bằng một lời hứa
Mặt tích cực của AI nằm ở khả năng tự động hóa những việc lặp lại, hỗ trợ ra quyết định và rút ngắn thời gian nghiên cứu. Nếu một doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với cùng lượng lao động và vốn, năng suất được cải thiện.
Khi tác động này lan rộng, nền kinh tế có thể tăng trưởng mà không làm giá cả tăng tương ứng. Jefferson cho rằng hiệu ứng giảm áp lực giá nhờ năng suất có thể xuất hiện về sau, chứ chưa đủ cơ sở để xem đó là kết quả của hiện tại.
Khoảng trễ có ý nghĩa quyết định. Doanh nghiệp cần tích hợp công cụ mới vào quy trình, đào tạo nhân sự, xử lý lỗi và đánh giá hiệu quả kinh tế. Có ứng dụng tiết kiệm thời gian nhưng chưa làm tăng sản lượng; cũng có ứng dụng thay đổi căn bản cách cung cấp dịch vụ. Lợi ích năng suất vì thế không đến tự động và cũng không phân bố đồng đều. Ngân hàng trung ương không thể điều hành tiền tệ dựa trên một khoản tiết kiệm mới chỉ nằm trong dự báo.
Bài toán hai mặt của chính sách tiền tệ
Jefferson đặt AI bên cạnh những cú sốc năng lượng, thương mại và địa chính trị đang đồng thời tác động đến nền kinh tế. Một cú sốc cầu làm thay đổi chi tiêu trước khi năng lực sản xuất chuyển biến, trong khi cú sốc cung làm thay đổi năng lực tạo ra hàng hóa và dịch vụ. AI đặc biệt phức tạp vì có thể tác động lên cả hai phía vào những thời điểm khác nhau. Sức nóng đầu tư hôm nay chưa chắc phản ánh mức tăng năng suất ngày mai.
Fed phải theo đuổi cả ổn định giá cả lẫn tối đa hóa việc làm. Lãi suất cao hơn có thể giúp hạn chế cầu nhưng cũng làm suy yếu đầu tư và tuyển dụng; chính sách quá nới lỏng lại có nguy cơ kéo dài lạm phát. Trong bài phát biểu ngày 19/11, Jefferson không nêu dự định bỏ phiếu về lãi suất. Reuters đề cập kỳ vọng Fed nâng lãi suất một phần tư điểm phần trăm vào tháng 12, song dự báo không phải quyết định chính thức. Điều cần thiết là đánh giá dữ liệu giá cả, tiền lương và thị trường lao động thay vì coi AI là lời giải chắc chắn.
Người lao động cũng nằm trong phép tính
Tác động của AI vượt xa bảng cân đối kế toán của các tập đoàn công nghệ. Các dự án trung tâm dữ liệu có thể cạnh tranh nguồn cung điện, xây dựng và vốn với những ngành khác. Trong khi đó, người lao động ở một số vị trí được hỗ trợ bởi công cụ mới, còn những người làm công việc dễ tự động hóa phải đối mặt với nhu cầu chuyển đổi kỹ năng. Jefferson thừa nhận công nghệ có thể thay thế một số việc làm, nhưng đồng thời tạo ra nghề nghiệp và doanh nghiệp mới chưa thể hình dung đầy đủ.
Với các hộ gia đình, lời hứa dịch vụ rẻ hơn chỉ trở nên có ý nghĩa khi lợi ích đến tay người sử dụng. Với doanh nghiệp, câu hỏi quan trọng không phải AI có đang thịnh hành hay không, mà là năng suất, độ tin cậy và chi phí có phù hợp thực tế. Với nhà hoạch định chính sách, cần tránh cả việc xem nhẹ bước tiến công nghệ lẫn việc tính trước lợi ích chưa xảy ra. Biến động đo lường được của giá cả, sản lượng và việc làm vẫn là nền tảng vững chắc hơn những kỳ vọng sôi động.

















