Tác động của xung đột Mỹ-Iran đến giá dầu toàn cầu và chuỗi cung ứng nhiên liệu châu Phi

Trong vòng 5 tháng kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát, thị trường dầu thô toàn cầu đã trải qua những biến động đáng kể. Giá dầu Brent từng tăng lên mức 120 USD một thùng, mức cao chưa từng thấy kể từ vài năm trước. Tình trạng này đã gây áp lực lớn đến các nước châu Phi nhập khẩu sản phẩm dầu mỏ, bởi 80% sản phẩm dầu của lục địa này phải nhập khẩu, ngoại trừ Nigeria. Kết quả là giá sản phẩm tinh chế tăng trên 100%, khiến nhiều nước như Kenya và Nam Phi rơi vào tình trạng khan hiếm nhiên liệu và có những cảnh xếp hàng dài tại các cửa hàng bán lẻ.

Bên cạnh đó, giá lương thực cũng tăng trung bình 15% tại châu Phi do ảnh hưởng gián tiếp từ cuộc xung đột, làm tăng chi phí vận chuyển và sản xuất. Tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz, nơi có khoảng 20% vận chuyển dầu mỏ toàn cầu đi qua, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung nguyên liệu và sản phẩm lọc hóa dầu nhập khẩu tại nhiều nước châu Phi.

Vai trò chiến lược của eo biển Hormuz trong thương mại dầu mỏ toàn cầu

Eo biển Hormuz đóng vai trò là tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược với hơn 130 tàu chở dầu hàng ngày lưu thông qua đây, tuy nhiên con số này đã giảm mạnh xuống còn khoảng 10 tàu trong thời kỳ căng thẳng nhất. Sau khi tình hình có dấu hiệu hạ nhiệt, số lượng tàu đã tăng lên khoảng 20 chiếc.

Sự gián đoạn tại eo biển này đã làm giá nhiên liệu và các sản phẩm thiết yếu khác tăng vọt trên toàn thế giới, đặc biệt tại các nước châu Á và châu Phi vốn phụ thuộc lớn vào tuyến vận tải này. Ngược lại, Nigeria nhờ có nhà máy lọc dầu hoạt động và sản lượng dầu thô khoảng 1,5 triệu thùng/ngày đã phần nào giảm nhẹ áp lực từ khủng hoảng nguồn cung, làm chậm tốc độ tăng giá xăng ngay cả khi các nước khác phải đối mặt với mức giá hơn 3,000 naira một lít.

Bài học từ khủng hoảng tuyến vận tải và giải pháp cho Nigeria

Ông Jeremiah Olatide - Tổng Giám đốc petroleumprice.ng đánh giá rằng Nigeria cần chú trọng tăng cường sản xuất, cả dầu thô lẫn sản phẩm lọc hóa dầu, đồng thời mở rộng các nhà máy lọc dầu để tránh phụ thuộc quá mức vào một nhà máy lớn duy nhất. Việc này không chỉ giúp ổn định giá cả mà còn giảm thiểu rủi ro khi có sự cố bảo trì hoặc các sự kiện bất ngờ khác.

Advertisement300 × 250

Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh việc ưu tiên sử dụng nguồn dầu thô trong nước cho các nhà máy lọc dầu theo quy định của Luật Công nghiệp Dầu khí là rất quan trọng. Việc quá nhiều nguyên liệu lọc dầu vẫn phải nhập khẩu đang làm tăng chi phí sản xuất và khiến giá bán trong nước bị ảnh hưởng bởi biến động giá quốc tế. Tỷ lệ nguyên liệu nhập khẩu chiếm phần lớn tại nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nigeria chính là một trong các điểm yếu khiến nước này chịu ảnh hưởng đáng kể từ khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

Phát triển các tuyến xuất khẩu dầu thay thế và xu hướng năng lượng tái tạo

Khủng hoảng tại eo biển Hormuz cũng làm dấy lên các cuộc thảo luận về việc cần phát triển thêm các tuyến đường ống và tuyến vận tải dầu thay thế, như tuyến ống của Saudi Arabia, nhằm giảm thiểu sự lệ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất. Điều này giúp đảm bảo dòng chảy dầu mỏ quốc tế không bị gián đoạn dù có sự cố xảy ra tại những tuyến chính.

Ngoài ra, cuộc khủng hoảng cũng thúc đẩy sự quan tâm tăng lên đối với các nguồn năng lượng tái tạo và các công nghệ thay thế như xe điện và khí thiên nhiên nén (CNG). Tại Nigeria, nhu cầu về các giải pháp năng lượng mặt trời tăng lên, phản ánh xu hướng toàn cầu chuyển hướng đa dạng hóa nguồn năng lượng để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.

Ảnh hưởng đối với kinh tế Nigeria và đời sống người dân

Dù Nigeria hưởng lợi về mặt ngân sách từ giá dầu tăng cao, với ngân sách năm 2026 dựa trên mức giá dầu khoảng 75 USD một thùng, song người dân lại chưa được hưởng lợi ích thực tế do giá nhiên liệu bán lẻ khá cao, lên đến khoảng 1,200 naira mỗi lít. Ông Olatide chỉ rõ rằng sự chênh lệch này là do thiếu các chính sách can thiệp hiệu quả từ chính phủ và việc chưa tận dụng tối đa sản lượng dầu thô quốc nội cho mục đích lọc dầu.

Ông cũng nhận xét rằng các chương trình hỗ trợ như khí thiên nhiên nén chưa thực sự mang lại hiệu quả cho người dân phổ thông. Do đó, một cơ chế trao đổi dầu thô lấy ngoại tệ hoặc các chính sách kiểm soát giá bán lẻ nhiên liệu là cần thiết để giảm bớt áp lực chi phí cho người dân, đặc biệt khi phần lớn người Nigeria sống trong nghèo đói.

Những thay đổi giá năng lượng hiện nay cũng đang tạo cơ hội để Nigeria và các quốc gia khác cân nhắc lại chiến lược năng lượng và phát triển hệ thống lọc dầu mang tính đa dạng và bền vững hơn trong tương lai.

Key takeaways from this article

  • Cuộc xung đột Mỹ-Iran khiến giá dầu Brent tăng lên 120 USD/thùng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chuỗi cung ứng dầu tại châu Phi.
  • Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược nhưng đã bị gián đoạn, làm tăng giá nhiên liệu trên toàn cầu và đẩy lùi thương mại quốc tế.
  • Nigeria có nhà máy lọc dầu hoạt động và sản lượng dầu thô ổn định giúp giảm nhẹ tác động khủng hoảng so với các nước châu Phi khác.
  • Bài học quan trọng là Nigeria cần tăng sản lượng dầu, phát triển nhà máy lọc dầu đa dạng, ưu tiên sử dụng dầu thô trong nước để giảm rủi ro từ biến động quốc tế.
  • Khủng hoảng thúc đẩy sự phát triển năng lượng tái tạo và đẩy mạnh các tuyến xuất khẩu dầu thay thế nhằm đảm bảo an ninh năng lượng toàn cầu.

Subscribe to the QMVN newsletter