Phát hiện đột phá về sự dịch chuyển kiến tạo dưới đại dương
Nhóm nghiên cứu quốc tế vừa công bố ghi nhận đầu tiên về hiện tượng hình thành khe nứt kiến tạo dưới đáy biển xảy ra tại khu vực gần đảo Amsterdam, dọc theo Dãy núi Hải lưu Đông Nam Ấn Độ Dương. Đây là khu vực dưới biển sâu, nơi tồn tại hệ thống núi lửa dưới đáy đại dương hoạt động nhưng lại hiếm khi xảy ra động đất. Công trình nghiên cứu đã được tạp chí khoa học Nature đăng tải.
Chỉ khoảng hai tháng trước khi sự kiện xảy ra, các nhà khoa học đã lắp đặt một hệ thống thiết bị ghi nhận địa chấn gồm các micro dưới nước, thiết bị đo khoảng cách âm và cảm biến áp suất ở độ sâu khoảng 2 km, xung quanh mép một thung lũng rift - một loại thung lũng hẹp và dài hình thành do lớp vỏ Trái Đất bị kéo giãn.
Quá trình sụt lún nhanh và hoạt động địa chấn theo dải rift
Vào chiều tối ngày 26/4/2024, các thiết bị phát hiện một đợt hoạt động địa chấn lan theo hướng Đông Nam tới Tây Bắc dọc theo rìa dãy núi hải lưu giữa đại dương. Cùng thời điểm, nền đáy biển trong thung lũng rift này đã sụt xuống nhanh chóng hơn 1 mét chỉ sau vài giờ.
Sau 6 ngày, mức sụt lún chạm ngưỡng 4,2 mét, trong đó phần lớn - hơn 3 mét - xảy ra trong chỉ 16 giờ đầu tiên. Đồng thời, hai bên thành thung lũng cũng giãn cách ra hơn 1 mét.
Nguyên nhân và ý nghĩa của hiện tượng sụt lún
Các nhà nghiên cứu nhận định, hiện tượng sụt lún đột ngột này có thể do sự rỗng dần của một khoang magmă nằm sâu khoảng 5 km dưới lớp vỏ Trái Đất. Các dòng magma có thể đã di chuyển qua các khe nứt magma (dykes) dọc theo đường đứt gãy, hỗ trợ cho mô hình bùng phát hoạt động động đất trong khu vực.
Tiếp theo đó, trong vòng 16 ngày tiếp theo, dòng dung nham với thể tích ước tính từ 148 đến 160 triệu mét khối đã phun trào lên bề mặt đáy biển. Lớp đá mới được hình thành có thể dày tới 90 mét. Điều đáng chú ý là mặc dù có sự dịch chuyển địa chất lớn như vậy, các trận động đất quan sát được lại tương đối nhẹ nhàng. Dữ liệu ghi nhận từ micro cho thấy các mảng kiến tạo trượt qua nhau gần như không phát ra tiếng ồn, một hiện tượng được gọi là dịch chuyển phi khảo sát (aseismic slip). Đây có thể là lý do vì sao các khu vực rìa đại dương liên tục chuyển động thường chỉ ghi nhận ít năng lượng động đất hơn mức dự đoán theo tốc độ dịch chuyển mảng.
Ý nghĩa khoa học và ứng dụng
Phát hiện này đặt ra giả thuyết rằng áp lực và căng thẳng trong các mảng kiến tạo ở đáy biển có thể được giải phóng không liên tục mà theo từng bước nhảy đột ngột, khác với quan niệm trước đây về chuyển động nhỏ và liên tục. Sự kiện vừa ghi nhận có mức lan rộng tương đương với sự dịch chuyển trung bình tích tụ suốt 38 năm tại khu vực rift này.
Đối với các nhà khoa học, việc ghi lại được quá trình dịch chuyển và sụt lún hiếm có này chỉ khoảng hai tháng sau khi lắp đặt các thiết bị theo dõi được xem là “một sự may mắn” góp phần làm sáng tỏ hơn về các cơ chế hoạt động phức tạp của các mảng kiến tạo biển sâu, cũng như khả năng dự báo các trận động đất trong tương lai.
Key takeaways from this article
- Lần đầu tiên ghi nhận trực tiếp sự hình thành khe nứt kiến tạo dưới đáy biển sâu Ấn Độ Dương.
- Sụt lún nền đáy biển tới 4,2 mét chỉ trong vòng 6 ngày, phần lớn xảy ra trong 16 giờ đầu.
- Sự kiện gắn liền với hiện tượng dịch chuyển aseismic, các mảng trượt qua nhau gần như không có sóng động đất mạnh.
- Dung nham phun trào tạo lớp đá mới dày đến 90 mét dưới đáy biển.
- Phát hiện giúp thay đổi hiểu biết về cách giải phóng áp lực và năng lượng của các mảng kiến tạo đại dương.
Subscribe to the QMVN newsletter
A daily morning digest - only stories worth reading, no spam.












