Thanh thiếu niên và trải nghiệm đa chiều trên mạng xã hội
Nghiên cứu mới của Medienpädagogischer Forschungsverbund Südwest, công bố tại Mainz, khảo sát sự tương tác của thanh thiếu niên Đức trong độ tuổi 14-17 với mạng xã hội, cho thấy đây là một hành trình tâm lý đầy thăng trầm. Theo đó, các em nhận thấy việc tiếp cận mạng xã hội vừa là nguồn cảm hứng vừa là gánh nặng, được mô tả như một “dây thăng bằng giữa cảm giác hứng khởi và áp lực”. Hầu hết nhận xét về quá trình này giống như chuyến tàu lượn từ những trải nghiệm tích cực đến cảm giác căng thẳng.
Vai trò của mạng xã hội trong đời sống và tâm trạng của giới trẻ
Mặc dù các mối quan hệ xã hội tại gia đình, bạn bè hay hoạt động thể thao giữ vị trí trung tâm đối với sự hạnh phúc của thanh thiếu niên, mạng xã hội không phải là lựa chọn hàng đầu để tạo cảm giác thoải mái. Chỉ dưới 20% thanh thiếu niên xem việc tham gia mạng xã hội là một trong ba hoạt động giúp họ cảm thấy tốt nhất. Khi gặp khó khăn, họ chủ yếu tìm đến âm nhạc hoặc trò chuyện với người quen thay vì trao đổi với các chatbot AI, vốn chỉ được 12% sử dụng.
Phương tiện xã hội được nhiều bạn nữ và những người trên 16 tuổi dùng như một cách để trốn tránh, với tỷ lệ trên 50% trong mỗi nhóm. Tuy nhiên, tới 72% cho biết mạng xã hội làm họ sao lãng những việc cần làm, 55% cảm thấy mất thời gian nghỉ ngơi và giải trí, và cũng có tới 55% nghĩ họ đang phí phạm thời gian khi lướt mạng. Sự mơ hồ giữa thực tế và nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra làm 61% lo lắng, trong khi 40% nhận thấy sự giảm sút trong khả năng tập trung.
Áp lực so sánh và ảnh hưởng đến hình ảnh bản thân
Khoảng hai phần ba người dùng mạng xã hội tự nhiên so sánh bản thân với người khác trên nền tảng này. Trong số đó, hơn một nửa cảm thấy người khác đang sống cuộc đời tốt đẹp hơn mình. Đặc biệt, các bạn nữ sử dụng mạng xã hội nhiều hơn nam giới nhưng cũng trải qua áp lực so sánh cao hơn, dẫn đến cảm giác không hài lòng với cơ thể của mình.
Lợi ích và tác động tích cực của mạng xã hội
Mạng xã hội như YouTube, Instagram, TikTok và Snapchat chiếm vị trí quan trọng trong đời sống số của thanh thiếu niên. Đây là những nền tảng phổ biến nhất, được 82% người tham gia khảo sát xem là nguồn cung cấp kiến thức quan trọng.
Khoảng một nửa trong số họ cảm thấy được thấu hiểu trên các trang này, tạo ra sự kết nối cộng đồng có ý nghĩa.
Khó khăn khi đối mặt với nội dung nhạy cảm
Thanh thiếu niên thường xuyên gặp phải nhiều nội dung gây áp lực trên mạng xã hội. Theo khảo sát, 71% từng tiếp xúc với tin giả, 43% gặp phải các nội dung cực đoan về chính trị hoặc tôn giáo, trong khi 40% chứng kiến các hành vi thù địch trực tuyến. Nhóm nội dung liên quan đến rối loạn ăn uống, tự làm hại bản thân, ảnh khỏa thân không mong muốn, bắt nạt và bạo lực được đánh giá tác động tiêu cực nhất.
Phần lớn thanh thiếu niên lựa chọn cách bỏ qua những nội dung này, một phần ba cho biết đã quen với chúng. Tuy nhiên, chỉ khoảng 25% báo cáo các bài viết có vấn đề với các nền tảng mạng xã hội. TikTok là mạng xã hội được đánh giá có vấn đề nhất, nhưng đồng thời cũng đứng thứ hai trong các nền tảng các bạn trẻ không muốn thiếu vắng, đặc biệt là với các bạn nữ. Nền tảng này cũng có tỉ lệ người dùng siêu tích cực cao nhất, với 13% sử dụng hơn ba giờ mỗi ngày.
Tranh luận về giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội
Tại Đức, việc giới hạn độ tuổi truy cập mạng xã hội được nhiều chuyên gia và chính sách đề xuất nhằm bảo vệ trẻ em. EU khuyến nghị trẻ dưới 13 tuổi chỉ nên có quyền truy cập hạn chế vào mạng xã hội và nâng dần quyền tự chủ khi lớn lên. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen cũng nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp an toàn và giới hạn tuổi trong việc tiếp cận các nền tảng này. Một đề xuất chính thức sẽ được trình bày sau mùa hè.
Kết quả khảo sát cho thấy trên 50% thanh thiếu niên hoài nghi về hiệu quả của lệnh cấm vì quá dễ dàng để vượt rào luật. Song có tới 43% ủng hộ cấm trẻ em dưới một độ tuổi nhất định sử dụng mạng xã hội. Đa số người tham gia cho rằng tuổi bắt đầu dùng mạng cần cao hơn so với lúc họ bắt đầu. Gần 47% bày tỏ ngưỡng mộ những thế hệ trưởng thành mà không có mạng xã hội, trong đó tỷ lệ ở nữ cao hơn nam (52% so với 42%).
Bất chấp các tranh luận, chỉ dưới 10% người dùng mạng xã hội cảm thấy quan điểm của thanh thiếu niên được xem xét đầy đủ trong các chính sách hiện tại.
Thông tin về nghiên cứu JIM-Plus
JIM-Plus là một phần mở rộng của các nghiên cứu hàng năm về xu hướng sử dụng phương tiện truyền thông của thanh thiếu niên ở Đức kể từ năm 1998. Do Medienpädagogischer Forschungsverbund Südwest thực hiện, bao gồm Landesanstalt für Kommunikation Baden-Württemberg và Medienanstalt Rheinland-Pfalz phối hợp cùng SWR.
Key takeaways from this article
- Thanh thiếu niên trải qua cảm xúc tích cực lẫn áp lực khi sử dụng mạng xã hội, giống như tàu lượn cảm xúc.
- Mạng xã hội không phải là hoạt động tạo cảm giác thoải mái hàng đầu, thanh thiếu niên ưu tiên âm nhạc và trò chuyện người thân khi gặp khó khăn.
- Phần lớn thanh thiếu niên tiếp xúc thường xuyên với tin giả, nội dung cực đoan và thù địch trên các nền tảng mạng xã hội.
- TikTok gây ra nhiều áp lực nhưng vẫn là nền tảng phổ biến thứ hai đối với thanh thiếu niên, đặc biệt là các bạn nữ.
- Hơn 50% thanh thiếu niên không tin vào hiệu quả giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội, nhưng đa số mong muốn tăng giới hạn trên tuổi bắt đầu sử dụng.
Subscribe to the QMVN newsletter
A daily morning digest - only stories worth reading, no spam.












