Ca tử vong nghi do dịch hạch trong phòng thí nghiệm ở Siberia khiến hàng trăm người bị cách ly tại Nga, gợi lại câu hỏi về căn bệnh cổ xưa vẫn còn gây chết người

Theo các nguồn tin được The Independent và Kyiv Independent dẫn lại, nhân viên Viện Nghiên cứu Chống Dịch hạch ở Shelekhov bị nhiễm bệnh sau khi một ống nghiệm chứa mầm bệnh bị vỡ trong lúc lấy mẫu. Bà nhập viện ngày 29/9 với chứng viêm phổi cấp chưa rõ nguyên nhân, phải thở máy và qua đời ngay sau đó.

Nhà chức trách được cho là đã cách ly hàng trăm người để phòng ngừa. Giới chức Nga chưa công bố đầy đủ chi tiết, và chẩn đoán vẫn được mô tả là nghi ngờ. Các phòng thí nghiệm xử lý mầm bệnh nguy hiểm hoạt động theo quy định an toàn sinh học nghiêm ngặt, và mọi sự cố đều được xử lý hết sức nghiêm túc.

Dịch hạch là bệnh do vi khuẩn chứ không phải virus, do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nghĩa là nó thường lưu hành trong động vật, nhất là chuột và các loài gặm nhấm khác, rồi lan sang người, thường qua vết cắn của bọ chét nhiễm bệnh. Các thể chính gồm:

Ngày nay, phần lớn ca bệnh ở người xảy ra tại một số nước châu Phi, đặc biệt là Madagascar và Cộng hòa Dân chủ Congo, cùng số ca ít hơn ở châu Á và châu Mỹ, kể cả vùng nông thôn miền tây nước Mỹ.

Không như thời Trung cổ, dịch hạch nay có thể chữa khỏi. Những loại kháng sinh rẻ và phổ biến như gentamicin và doxycycline có hiệu quả, nhưng phải điều trị sớm, trước khi nhiễm trùng trở nên nghiêm trọng.

Riêng dịch hạch thể phổi có thể gây tử vong trong vài ngày nếu không được điều trị.

Tình trạng kháng kháng sinh dường như không phổ biến, dù một chủng đa kháng thuốc từng được ghi nhận ở Madagascar năm 1995. Vắc xin có tồn tại nhưng không được dùng rộng rãi vì lo ngại về hiệu quả, nên phòng bệnh chủ yếu dựa vào kiểm soát chuột và bọ chét, chẩn đoán nhanh và cách ly bệnh nhân mắc thể phổi.

Dịch hạch đã gây ra ba đại dịch lớn: Dịch hạch Justinian thế kỷ 6, Cái chết Đen từ năm 1346 đến 1353, và đại dịch thứ ba bắt đầu ở Trung Quốc thế kỷ 19 rồi lan khắp thế giới. ADN từ nạn nhân đã xác nhận Yersinia pestis là thủ phạm của hai đại dịch đầu.

Căn bệnh này cũng định hình cách các xã hội ứng phó với dịch bệnh. Biện pháp cách ly lần đầu được áp dụng vào những năm 1370 ở Dubrovnik và sau đó ở Venice, nơi khách lữ hành bị cách ly 40 ngày, từ đó có tên gọi bắt nguồn từ chữ quaranta trong tiếng Italy. Năm 1665, ngôi làng Eyam ở Anh nổi tiếng vì tự phong tỏa để ngăn dịch hạch lan sang các cộng đồng lân cận.

Những đợt bùng phát quy mô như Cái chết Đen hầu như không thể tái diễn ngày nay, nhờ kháng sinh, vệ sinh và hệ thống y tế công cộng. Tuy nhiên, ca bệnh ở Siberia cho thấy rủi ro vẫn còn, cả trong tự nhiên lẫn trong những phòng thí nghiệm nghiên cứu mầm bệnh nguy hiểm. Tiêu chuẩn an toàn sinh học nghiêm ngặt, báo cáo minh bạch và đầu tư liên tục cho giám sát là cách tốt nhất để giữ một sát thủ cổ xưa trong tầm kiểm soát.