Từ tháng 10 dễ thở đến những ngày đầu tháng 11 đặc khói
Theo thông cáo ngày 31/10 của Bộ Môi trường Ấn Độ, AQI trung bình tháng 10/2026 tại Delhi là 166, thấp nhất trong tám năm. Mưa nhiều bất thường giúp cuốn trôi hạt bụi, còn các luồng gió thuận lợi phân tán ô nhiễm. Thành tựu ấy là có thật, nhưng phần lớn phản ánh điều kiện khí tượng tạm thời chứ không thể chứng minh các nguồn thải đã được xử lý triệt để.
Chỉ trong năm ngày, AQI trung bình hằng ngày của Delhi đi từ 117 vào 31/10 lên 261 ngày 1/11, 324 ngày 2/11, 350 ngày 3/11 và 377 ngày 4/11. Bloomberg ghi nhận chỉ số 379 lúc 10 giờ sáng 4/11; sự khác biệt nhỏ với con số cuối ngày đến từ thời điểm đo. Theo cơ quan kiểm soát ô nhiễm Ấn Độ, khoảng 301–400 là “rất kém”; từ 401 trở lên là “nghiêm trọng”.
Cùng ngày, 22 trong 59 điểm quan trắc đã rơi vào nhóm nghiêm trọng, dù chỉ số chung của thành phố chưa vượt ngưỡng 400. Điều này cho thấy hai người ở những khu vực cách nhau vài cây số có thể hít thở bầu không khí rất khác nhau. Việc công bố đồng thời trị số bình quân và các điểm nóng giúp công chúng không đánh giá thấp rủi ro ở khu vực mình sinh sống.
Nhiều nguồn thải, một bầu không khí chung
Bức tranh ô nhiễm không có một thủ phạm duy nhất. Hoạt động đi lại hằng ngày tạo khí thải, công trường và đường sá phát tán bụi, công nghiệp và đốt rác đóng góp thêm hạt ô nhiễm. Vào cuối mùa thu, việc đốt tàn dư cây trồng ở các bang lân cận cũng trở thành một nguồn đáng chú ý.
Hệ thống dự báo hỗ trợ quyết định của Delhi ước tính đốt phụ phẩm nông nghiệp chiếm khoảng 20,2% ô nhiễm ngày 4/11, còn giao thông khoảng 15,5%; đây là ước lượng theo mô hình, không phải tỷ lệ bất biến.
Vì sao lớp không khí trở nên ngột ngạt?
Gió lặng và hiện tượng trộn không khí yếu khiến chất ô nhiễm bị giữ gần mặt đất. Một ngày mưa có thể khiến chỉ số đẹp hơn, nhưng khi thời tiết đổi chiều, lượng phát thải đang diễn ra lập tức bộc lộ. Vì thế, kết quả tốt trong một tháng không nên biến thành lý do trì hoãn chuyển đổi giao thông, kiểm soát xây dựng và phối hợp quản lý với các bang láng giềng.
Diwali mang lại không khí lễ hội nhưng cũng làm tăng lo ngại về pháo hoa. Reuters đưa tin tòa án cho phép một khung thời gian hạn chế đối với loại pháo ít gây ô nhiễm; điều đó không đồng nghĩa pháo không tạo hạt bụi. Cũng không nên quy toàn bộ khói mù của tháng 11 cho vài đêm lễ hội, bởi nhiều nguồn phát thải tồn tại suốt cả năm.
Bảo vệ sức khỏe trước khi khói bụi trở thành thói quen
PM2.5 là những hạt cực nhỏ có thể đi sâu vào phổi và làm tăng nguy cơ ảnh hưởng tim mạch, hô hấp. Mức 277 microgam/m³ được nêu trong dữ liệu buổi sáng cao hơn khoảng 18,5 lần so với hướng dẫn 15 microgam/m³ trong 24 giờ của Tổ chức Y tế Thế giới. Đây là phép so sánh để hình dung độ lớn, không phải một dự báo trực tiếp về bệnh tật của từng cá nhân.
Trong những ngày ô nhiễm cao, người có bệnh hô hấp, người cao tuổi và trẻ em cần đặc biệt lưu ý khuyến cáo sức khỏe địa phương. Giảm vận động nặng ngoài trời, đóng cửa khi nồng độ ngoài trời cao và sử dụng khẩu trang lọc hạt phù hợp nếu phải di chuyển là các biện pháp hạn chế phơi nhiễm. Khẩu trang vải mỏng không thể thay thế thiết bị lọc đạt chuẩn.
Về dài hạn, những bước đi có ý nghĩa nhất vẫn là giảm phát thải ngay từ nguồn, duy trì dữ liệu quan trắc minh bạch và bảo đảm việc thực thi không đẩy gánh nặng sang người lao động thu nhập thấp. Một thành phố không thể chỉ trông chờ vào mưa để được thở sạch. Thành công phải được đo bằng số ngày cư dân an toàn, chứ không chỉ bằng kỷ lục trung bình của một tháng.
