Một cuộc gặp riêng, hai cách hiểu về cùng lời nói
Vatican News cho biết Giáo hoàng gặp bốn nam và ba nữ từng bị lạm dụng trong giáo xứ, trường nội trú, dòng tu hoặc phong trào của Giáo hội. Cuộc trò chuyện riêng ở Lourdes kéo dài khoảng hai giờ. Theo thông cáo của Tòa Thánh, ông nghe từng người kể về tổn thương, cả những trường hợp có sự im lặng hoặc đồng lõa của người lẽ ra có thể giúp đỡ. Người tham dự mang tới đề xuất để ngăn bạo lực lặp lại. Cuộc gặp không phải phiên điều tra công khai; giá trị đầu tiên của nó là cho người bị hại quyền nói bằng chính tiếng nói của mình.
Sau đó, Jérôme Guillement, một trong những người tham gia, nói với báo giới rằng ông hiểu Giáo hoàng đã nhận ra điều cho phép thủ phạm tồn tại là bản chất có hệ thống của vấn nạn. Trên máy bay về Rome tối 28 tháng 9, Leo XIV giải thích một số người đã dùng cách gọi ấy, còn bản thân ông muốn nói tới những tổ chức trong Giáo hội từng có lúc vận hành như một hệ thống mang tính lạm dụng. Theo Le Monde, ông không khẳng định toàn bộ Giáo hội ở mọi nơi đều có cùng đặc tính. Cần ghi nhận trung thực cả lời kể của người bị hại lẫn phần giải thích công khai của Giáo hoàng, thay vì ép hai phát biểu thành một câu duy nhất.
Vì sao chữ “hệ thống” có trọng lượng
Một hành vi xâm hại do cá nhân thực hiện vẫn có thể được nuôi dưỡng bởi cơ chế tập thể: người có quyền lực không bị giám sát, lời tố cáo không được tin, hồ sơ bị giữ kín hoặc trách nhiệm bị chuyển qua nhiều cấp. Nói “có hệ thống” là hỏi liệu những quy tắc và thói quen ấy đã khiến hành vi lặp lại, được che giấu hoặc nạn nhân khó tìm công lý hay không.
Không phải mọi giáo dân hay mọi cơ sở đều bị đồng nhất với thủ phạm. Nhưng nếu chỉ coi mỗi vụ là ngoại lệ cá nhân, người lãnh đạo có thể bỏ qua điều kiện đã cho phép nhiều vụ xảy ra.
Tại Pháp, báo cáo của Ủy ban độc lập CIASE công bố năm 2021 đã làm câu hỏi đó không thể tránh né. Ước tính khoảng 216.000 người bị lạm dụng bởi giáo sĩ hoặc tu sĩ từ năm 1950 đến 2020; con số tăng lên khoảng 330.000 khi tính cả những người bị người ngoài hàng giáo sĩ lạm dụng trong môi trường gắn với Giáo hội. Đây là ước tính thống kê của một giai đoạn và phạm vi xác định, không phải danh sách nạn nhân đã được xác minh riêng từng người. Các giám mục Pháp từng thừa nhận tính hệ thống của vấn đề. Bởi vậy, cách Giáo hoàng chọn từ ngữ vừa có sức nặng biểu tượng vừa liên quan kỳ vọng về cải cách.
“Một số tổ chức trong Giáo hội, đôi khi, đã mang tính lạm dụng như một hệ thống.” Giáo hoàng Leo XIV
Từ lời lắng nghe đến thay đổi có thể kiểm chứng
Tòa Thánh nói Leo XIV cam kết ngăn điều ác ấy tái diễn và mong cộng đồng đức tin trở thành nơi người chịu tổn thương được an ủi, chữa lành. Đó là lời hứa đáng được đo bằng hành động: kênh tố cáo độc lập, lưu giữ và mở hồ sơ theo quy định, chuyển thông tin cho cơ quan dân sự khi cần, hỗ trợ tâm lý và bồi thường công bằng. Mỗi cơ cấu cần có người chịu trách nhiệm cụ thể, thời hạn thực hiện và cách đánh giá từ bên ngoài. Công việc ấy không thể dừng ở việc chọn một thuật ngữ mạnh hay nhẹ hơn.
Người bị hại không cần phải thống nhất hoàn toàn với lời giải thích của lãnh đạo để được tôn trọng. Họ cần được tiếp tục tham gia vào các quyết định tác động tới mình, được bảo vệ khỏi sự trả đũa và được cập nhật về tiến triển. Người có đức tin cũng có quyền mong Giáo hội đối diện sự thật mà không biến cuộc đối thoại thành tranh cãi ngôn từ thuần túy. Khoảng cách giữa hai cách diễn đạt có thể trở thành điểm bắt đầu của một việc hữu ích: xác định chính xác cơ cấu nào đã thất bại và sửa nó trước khi thêm một người phải lên tiếng sau nhiều năm im lặng.

















