Dấu hiệu lây truyền H5N1 tại địa phương lần đầu tiên ở Australia

Ngày 31/5, Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp liên bang Australia xác nhận lần đầu tiên có bằng chứng cho thấy chủng cúm gia cầm H5N1 cực kỳ nguy hiểm đã bắt đầu lây truyền ở trong nước. Bộ trưởng Julie Collins cho biết sau khi Nam Australia báo cáo 11 trường hợp nghi nhiễm ở loài chim tern có mào lớn (greater crested tern), trong đó có 4 ca ghi nhận trên đảo Kangaroo, dấu hiệu cho thấy virus đang lưu hành trong quần thể chim địa phương.

Trước đó, Australia đã xác nhận tổng cộng 27 trường hợp mắc H5N1, chủ yếu được ghi nhận từ các quần thể chim di cư. Ủy ban Tham vấn về Dịch bệnh Động vật Khẩn cấp, gồm các cơ quan liên bang, tiểu bang và vùng lãnh thổ, đồng thuận rằng bây giờ đã có sự lây truyền tại chỗ trong số các chim tern có mào lớn cư trú tại Nam Australia.

Diễn biến và tác động tiềm tàng đối với động vật hoang dã

Tình trạng này khiến giới chức và các nhà bảo tồn đặc biệt lo ngại về khả năng bùng phát chết chóc trên diện rộng trong quần thể động vật hoang dã địa phương. Đáng chú ý nhất là quần thể hải cẩu Australia ở Seal Bay trên đảo Kangaroo, hiện là quần thể hải cẩu Australia lớn thứ ba trong nước.

Advertisement300 × 250

Alexia Wellbelove, giám đốc chiến dịch tại Hội Bảo tồn Biển Australia, cảnh báo rằng những con hải cẩu Australia hiện đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng do virus có thể lan từ chim sang động vật biển. Quần thể hải cẩu này đã suy giảm 60% trong 40 năm qua, chỉ còn khoảng 12.000 cá thể và có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nếu virus bùng phát tương tự như tình trạng ở Nam Mỹ và đảo Heard, nơi số lượng lớn hải cẩu và cá voi con đã chết chỉ trong vài tháng.

Trước nguy cơ này, chính quyền Nam Australia đã tạm thời tạm dừng các tour tham quan bờ biển tại Seal Bay để hạn chế tiếp xúc giữa du khách và động vật dễ bị tổn thương, đồng thời giảm nguy cơ lây lan virus.

Phản ứng chính quyền và các biện pháp ứng phó

Mặc dù virus H5N1 đã lan rộng trên nhiều châu lục qua chim di cư, giới chức Australia thừa nhận chỉ có thể hạn chế tổn thất chứ không thể ngăn chặn hoàn toàn. Quan chức của Bộ Nông nghiệp, bà Beth Cookson, cho biết các mẫu gene cho thấy virus hiện lưu hành liên quan đến các chủng ở vùng phụ cận Nam Cực.

Chính phủ liên bang đã đầu tư hơn 113 triệu AUD vào công tác chuẩn bị và thêm 24 triệu AUD gần đây để tăng cường giám sát và quản lý dịch bệnh. Ngoài ra, các kế hoạch bảo vệ các loài ưu tiên và duy trì an toàn sinh học trong sản xuất nông nghiệp cũng được triển khai nhằm giảm thiểu tiếp xúc giữa gia cầm nuôi và chim hoang dã.

Các tổ chức bảo vệ môi trường như Hội Bảo tồn Biển Australia và Hội Đặc biệt về Loài Xâm lấn đề nghị thành lập quỹ quốc gia trị giá 200 triệu AUD, nhằm tập trung cứu trợ khẩn cấp và phục hồi các loài bị đe dọa nhất trong đại dịch cúm chim.

Khả năng ảnh hưởng kinh tế và từ sức khỏe con người

Dù chưa xuất hiện dấu hiệu lây lan trong ngành gia cầm thương phẩm ở Australia, dịch cúm chim H5N1 trên thế giới vẫn gây thiệt hại nghiêm trọng. 140 triệu con gia cầm trên toàn cầu đã chết hoặc bị tiêu hủy kể từ đầu năm ngoái khiến giá trứng và thịt tăng cao, như Mỹ ghi nhận mức tăng 220% giá trứng đầu năm 2025. Các cảnh báo tại Tây Australia cho thấy nếu virus lây sang đàn gia cầm công nghiệp, giá trứng có thể vượt 10 AUD/khay.

Dịch cũng đặt ra thách thức trong việc tiêu hủy gia cầm bệnh một cách nhân đạo, khi RSPCA đề xuất nghiên cứu các phương pháp mới như sử dụng khí nitơ để hạn chế tổn thương động vật.

Về nguy cơ đối với sức khỏe con người, virus H5N1 chưa phổ biến trong lây nhiễm người sang người nhưng từ năm 2003 đến nay đã ghi nhận khoảng 1.000 ca nhiễm trên toàn cầu với tỷ lệ tử vong lên tới 48%.

Australia đang ở giai đoạn đầu của cuộc chiến chống lại sự bùng phát của H5N1, với những thách thức không nhỏ phía trước trong bảo vệ đa dạng sinh học và an toàn nông nghiệp.