Cú sốc phân bón qua eo biển Hormuz và sự suy giảm năng suất mùa màng
Theo người đứng đầu Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD), tác động lan tỏa từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa và gián đoạn vận tải đã không còn dừng lại ở thị trường năng lượng mà hiện hữu rõ nét trên các cánh đồng thu hoạch. Vùng Vịnh vốn là trung tâm sản xuất và xuất khẩu phân bón gốc nitơ và lưu huỳnh lớn nhất thế giới, việc các tàu chở hàng bị ách tắc khiến nguồn cung vật tư nông nghiệp thiết yếu này bị cắt đứt đột ngột.
Mặc dù các kho dự trữ phân bón và nhiên liệu tích lũy từ trước đã giúp giảm bớt cú sốc ban đầu trong những tháng đầu của cuộc xung đột, nhưng tình trạng bấp bênh kéo dài buộc nông dân ở nhiều lục địa phải thu hẹp quy mô gieo trồng và cắt giảm mạnh lượng phân bón sử dụng. Sự thiếu hụt dinh dưỡng cho cây trồng kết hợp với chi phí dầu diesel đắt đỏ khiến hoạt động cơ giới hóa thu hoạch bị đình trệ, dẫn đến sản lượng thực tế sụt giảm nghiêm trọng.
Tác động lan tỏa từ việc phong tỏa ban đầu tại eo biển Hormuz hiện đã bắt đầu bộc lộ trực tiếp trên các vụ mùa thu hoạch.
Áp lực giá cả đan xen và sự tổn thương của các nền kinh tế đang phát triển
Chỉ số giá các mặt hàng nông sản quốc tế đã tăng vọt 13% trong quý 3 vừa qua, và đà tăng được dự báo sẽ tiếp tục leo thang trong quý 4 năm nay cũng như quý 1 năm 2027. Cuộc khủng hoảng vận tải qua eo biển Hormuz xuất hiện giữa thời điểm bất lợi kép, khi hiện tượng thời tiết El Niño cực đoan gây hạn hán trên diện rộng và các đợt gián đoạn nguồn cung lúa mì qua Biển Đen làm kiệt quệ thị trường lương thực cơ bản.
Ông Alvaro Lario nhấn mạnh những quốc gia phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu phân bón, nhiên liệu và lương thực sẽ chịu tổn thương nặng nề nhất. Trong đó, Đông Nam Á đối mặt với rủi ro chi phí nhiên liệu và phân bón leo thang, trong khi các quốc gia Trung Đông lại phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lương thực nhập khẩu từ bên ngoài, tạo nên bức tranh an ninh lương thực mong manh trên diện rộng.
Sự gián đoạn các chuyến hàng phân bón và chi phí vận chuyển tăng cao, kết hợp cùng El Niño và tắc nghẽn lúa mì Biển Đen, đang cộng dồn chi phí lên toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.
Thời hạn đàm phán cấp bách của Liên Hợp Quốc và nguy cơ biến đổi cơ cấu cây trồng
Một quan chức Liên Hợp Quốc giám sát đề án nhân đạo tiết lộ rằng nếu Washington và Tehran không thể đạt được thỏa hiệp trong vài tuần tới về một kế hoạch do Liên Hợp Quốc bảo trợ nhằm thông quan an toàn cho các tàu chở phân bón qua eo biển Hormuz, một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực nghiêm trọng sẽ bùng nổ tại nhiều khu vực của châu Á và châu Phi.
Sự bất an kéo dài cũng đang làm thay đổi căn bản hành vi canh tác của hàng triệu nông dân sản xuất nhỏ. Để bảo toàn nguồn vốn lưu động trong bối cảnh phân bón đắt đỏ, nông dân đang có xu hướng từ bỏ các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng chu kỳ sinh trưởng dài ngày, chuyển sang trồng các loại cây ngắn ngày nhằm thu hồi dòng tiền nhanh, điều này đe dọa làm suy thoái cơ cấu nông nghiệp bền vững trong dài hạn.
Sự bất định kéo dài có thể đẩy các nông hộ nhỏ rời xa các loại cây trồng có giá trị cao để chuyển sang các loại cây mang lại dòng tiền nhanh hơn.
