Armenia và Azerbaijan bàn đẩy mạnh tìm kiếm người mất tích sau nhiều thập kỷ xung đột, bước đi nhỏ hướng tới hòa giải
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan cho biết ông đã thảo luận với Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev về việc tăng cường hợp tác giữa ủy ban phụ trách người mất tích của hai nước, nhằm làm rõ số phận những người biến mất trong nhiều thập kỷ xung đột. Phát biểu được đưa ra khi một hội nghị tại thủ đô Baku của Azerbaijan khép lại ngày 8/10. Theo phía Azerbaijan, ủy ban hai nước đã liên lạc trực tiếp từ tháng 2/2025 và trao đổi thông tin; Baku cũng đã trao cho Yerevan danh sách 834 công dân được cho là bị bắt làm tù binh hoặc con tin trong cuộc chiến Karabakh lần thứ nhất. Azerbaijan cho biết 4.010 công dân của họ vẫn mất tích, trong đó có 782 dân thường. Vấn đề người mất tích nằm trong hiệp định hòa bình do Mỹ làm trung gian, được hai nước ký tắt tại Washington tháng 8/2025 nhưng chưa chính thức ký kết. Với hàng nghìn gia đình, đó là hy vọng khép lại những vết thương chưa lành.
Ông Pashinyan cho biết hai nhà lãnh đạo đã bàn việc tăng cường hợp tác giữa các ủy ban về người mất tích, dù không nói rõ cuộc thảo luận diễn ra khi nào. Ông khẳng định Armenia sẵn sàng làm việc với Azerbaijan để xác định số phận những người mất tích.
Vấn đề này có thể được giải quyết thông qua hợp tác.
Trong thông điệp gửi hội nghị, Tổng thống Aliyev nhấn mạnh rằng giải quyết số phận người mất tích là điều thiết yếu để xây dựng lòng tin và đạt được hòa bình lâu dài.
Advertisement
300 × 250
Sự đồng thuận hiếm hoi này cho thấy vấn đề nhân đạo có thể trở thành cầu nối giữa hai quốc gia từng là đối thủ.
Những con số phía sau nỗi đau
Ông Ali Nagiyev, người đứng đầu Ủy ban Nhà nước về tù binh, con tin và người mất tích của Azerbaijan, đã công bố chi tiết về quá trình trao đổi thông tin:
Ủy ban hai nước liên lạc trực tiếp từ tháng 2/2025
Tháng 1, Armenia cung cấp hồ sơ ADN của 50 người Armenia mất tích, nhưng không trùng khớp với hài cốt mà Azerbaijan tìm thấy
Azerbaijan trao cho Armenia danh sách 834 công dân được cho là bị bắt làm tù binh hoặc con tin trong thập niên 1990, với thông tin chi tiết về 104 người
Azerbaijan cho biết 4.010 công dân vẫn mất tích, trong đó có 782 dân thường
Đằng sau mỗi con số là một gia đình vẫn chờ đợi tin tức suốt nhiều năm, có khi hàng chục năm, mà không biết người thân còn sống hay đã mất, cũng không có nơi để thắp nén hương tưởng nhớ.
Điều 9 của hiệp định hòa bình
Số phận người mất tích là một trong các vấn đề nhân đạo được đề cập trong hiệp định hòa bình do Mỹ làm trung gian, được hai nước ký tắt tại Washington vào tháng 8/2025. Điều 9 của hiệp định cam kết hai bên trao đổi thông tin hiện có, tìm kiếm và trao trả hài cốt, cũng như điều tra các vụ mất tích, như một phần của nỗ lực xây dựng lòng tin và hòa giải.
Tại hội nghị, phía Azerbaijan kêu gọi Armenia cung cấp thông tin về những người Azerbaijan mất tích và các địa điểm chôn cất có thể có, đồng thời cho phép tiếp cận các kho lưu trữ liên quan. Tuy nhiên, hiệp định vẫn chưa được ký chính thức, khiến các cam kết vẫn phụ thuộc nhiều vào thiện chí chính trị.
Hòa bình bắt đầu từ việc trả lời câu hỏi của các gia đình
Kinh nghiệm từ nhiều cuộc xung đột trên thế giới, từ vùng Balkan đến Mỹ Latin, cho thấy việc tìm kiếm người mất tích thường là một trong những bước đầu tiên và bền bỉ nhất của tiến trình hòa giải. Nó đòi hỏi khoa học pháp y, hồ sơ lưu trữ và trên hết là sự sẵn sàng chia sẻ sự thật của cả hai phía.
Với Armenia và Azerbaijan, việc hai ủy ban duy trì liên lạc trực tiếp đã là bước tiến đáng kể so với nhiều năm thù địch. Nhưng chừng nào hàng nghìn gia đình còn chưa có câu trả lời, nền hòa bình vẫn còn dang dở.
BỐI CẢNH SỰ KIỆN.
Câu chuyện bắt đầu từ cuối thập niên 1980, khi xung đột bùng phát quanh vùng Karabakh – được quốc tế công nhận là một phần của Azerbaijan nhưng phần lớn dân cư khi đó là người Armenia. Cuộc chiến Karabakh lần thứ nhất đầu thập niên 1990 khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng, hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa ở cả hai phía, và lực lượng Armenia kiểm soát Karabakh cùng nhiều vùng lân cận. Năm 2020, cuộc chiến kéo dài 44 ngày giúp Azerbaijan giành lại phần lớn lãnh thổ. Tháng 9/2023, Baku giành toàn quyền kiểm soát Karabakh sau một chiến dịch chớp nhoáng, khiến hơn 100.000 người Armenia sắc tộc rời đi. Từ đó, hai nước đẩy nhanh đàm phán hòa bình, đỉnh điểm là việc ký tắt hiệp định tại Washington tháng 8/2025. Phía ủng hộ coi đây là cơ hội lịch sử để chấm dứt hơn ba thập kỷ thù địch; giới hoài nghi lưu ý những bất đồng còn lại, như yêu cầu của Baku về sửa đổi hiến pháp Armenia, có thể trì hoãn việc ký chính thức. Nút thắt là biến chữ ký trên giấy thành niềm tin thực sự giữa hai dân tộc.
Những điều bổ ích
Hòa bình thật sự bắt đầu khi những người mất tích được gọi tên và tìm về.
Sự thật, dù đau đớn, vẫn là nền móng vững chắc nhất cho hòa giải.
Vết thương chiến tranh chỉ lành khi cả hai phía cùng chịu chữa.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.