Anh và các nước Caribe sẽ khởi động “đối thoại có cấu trúc” về di sản chế độ nô lệ trong vòng một năm tới

Thủ tướng Gaston Browne, chủ nhà hội nghị, cho biết bầu không khí tại Chogm mang tinh thần đoàn kết, và ngay cả những vấn đề có thể gây chia rẽ cũng đã tìm được tiếng nói chung. Ông đánh giá cao Thủ tướng Anh Andy Burnham vì đã chủ động đối diện vấn đề.

*“Có lẽ một số người cho rằng ông ấy có thể né tránh vấn đề với tư cách một thủ tướng còn khá mới. Tôi nghĩ ông ấy đã thể hiện rất nhiều can đảm và thiện chí, và đã tạo dựng được nhiều thiện cảm với các quốc gia Caribe.” — Gaston Browne*

Theo ông Browne, các bên hy vọng cuộc đối thoại sẽ diễn ra trong vòng 12 tháng tới, và đã nhất trí về nguyên tắc rằng toàn bộ khung đối thoại sẽ được thiết lập trước cuối năm nay hoặc đầu năm sau. Ông khẳng định khu vực sẽ không đưa ra “những yêu cầu vô lý” đối với Vương quốc Anh.

Trong bài viết trên báo The Guardian trước hội nghị, ông Burnham cho biết chính phủ Anh đề xuất một cuộc đối thoại có cấu trúc với những người chịu ảnh hưởng của buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương, gọi những cuộc trò chuyện khó khăn này là điều đúng đắn và yêu nước. Ông để ngỏ khả năng Anh đưa ra lời xin lỗi chính thức, nhưng bác bỏ bồi thường tài chính với lập luận người dân Anh ngày nay không thể chịu trách nhiệm pháp lý cho những sai lầm lịch sử.

Thay vào đó, ông đề xuất thảo luận việc tái cơ cấu nợ cho các nước nhỏ trong Khối Thịnh vượng chung và công bố 40 triệu bảng cho hạ tầng thiết yếu tại Caribe trong ba năm tới.

Vua Charles III, khi khai mạc hội nghị, thừa nhận những đau khổ và bất công to lớn trong quá khứ nhưng không đưa ra lời xin lỗi. Tại London, lãnh đạo Đảng Bảo thủ Kemi Badenoch cảnh báo một lời xin lỗi chính thức sẽ mở đường cho các yêu sách bồi thường. Bộ Ngoại giao Anh cho biết Thủ tướng muốn xây dựng quan hệ vững mạnh hơn bằng cách cùng nhau đối diện quá khứ và hướng tới một tương lai bình đẳng.

Kế hoạch 10 điểm do Ủy ban Bồi thường của Cộng đồng Caribe (CARICOM) soạn thảo phản ánh tầm nhìn của khu vực, trong đó có những yêu cầu vượt xa đề xuất của London. Một số nội dung đáng chú ý gồm:

*“Một cuộc đối thoại bắt đầu bằng việc đặt vấn đề bồi thường ra ngoài căn phòng thì không thể là một cuộc đối thoại trọn vẹn.” — Philip J. Pierre*

Ông Ralph Gonsalves, cựu Thủ tướng Saint Vincent và Grenadines, nhân vật hàng đầu trong phong trào công lý bồi thường, cảnh báo nguy cơ thu hẹp vấn đề thành viện trợ phát triển. Theo ông, những lĩnh vực London đề xuất như giảm nợ, giáo dục, y tế và hạ tầng khí hậu đều đã nằm trong các Mục tiêu Phát triển Bền vững mà các nước cam kết tại Liên hợp quốc năm 2015, và viện trợ như vậy vẫn phụ thuộc vào thiện chí của Anh.

*“Khi các thỏa thuận về công lý bồi thường được thực hiện, chúng nhất thiết phải được thực hiện cùng những người bị ảnh hưởng, bởi nếu điều đó được làm thay cho chúng tôi, thì đó không phải là bồi thường.” — Bell Ribeiro-Addy*

Giáo sư Kingsley Abbott, Giám đốc Viện Nghiên cứu Khối Thịnh vượng chung thuộc Đại học London, cũng nhấn mạnh các cộng đồng bị tổn hại phải có tiếng nói quyết định. Theo ông, nạn nhân của những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng ở khắp nơi trên thế giới đều có chung một mong muốn: công lý và được hàn gắn trọn vẹn.

Thủ tướng Barbados Mia Mottley hoan nghênh việc ông Burnham thừa nhận sự tàn bạo của buôn bán nô lệ và sẵn sàng xin lỗi, nhưng cho biết hai bên vẫn còn khác biệt về vấn đề bồi thường. Ông Browne khẳng định lập trường lâu nay của Caribe về công lý bồi thường không thay đổi, và các khác biệt về tài chính nên được giải quyết qua đối thoại.

So với hội nghị năm 2024 tại Samoa, khi London khẳng định vấn đề bồi thường không nằm trong chương trình nghị sự, việc Anh đồng ý đối thoại là một bước chuyển đáng kể. Tuy nhiên, thành công của tiến trình sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có tìm được điểm gặp nhau giữa lời xin lỗi, hỗ trợ phát triển và yêu cầu bồi thường hay không.