Đề xuất gây chấn động tại Washington
Theo một nguồn tin, trong cuộc gặp tại Washington hồi tháng 9, ông Jeremy Lewin nói với Ngoại trưởng Guyana Robert Persaud rằng ông có thể giúp thu xếp đàm phán lãnh thổ với bà Delcy Rodriguez, người mà ông nói có quan hệ rất thân thiết. Hai nguồn tin khác cho biết ông Lewin còn nêu khả năng Venezuela nắm quyền kiểm soát một phần vùng Essequibo.
Dù các nguồn tin không thống nhất về câu chữ chính xác, phía Guyana đủ lo ngại để nhanh chóng tìm kiếm sự làm rõ từ các quan chức khác của Bộ Ngoại giao Mỹ. Những quan chức này đã trấn an rằng lập trường của Washington về Essequibo không thay đổi. Với Guyana, quy chế của Essequibo là vấn đề “không thể đàm phán”.
Lời giải thích của Jeremy Lewin
Trả lời phỏng vấn Reuters, ông Lewin thừa nhận đã tiến hành các cuộc trao đổi “sơ bộ” với cả Guyana và Venezuela. Theo ông, điều này diễn ra sau khi bà Rodriguez gửi thư cho Tổng thống Trump ngày 11/5, đề nghị Mỹ làm trung gian, và trực tiếp nêu vấn đề với ông trong cuộc gặp tại Caracas hồi tháng 7.
Hai nguồn tin cho biết trong cuộc gặp này, hai bên còn bàn đến khả năng các công ty Mỹ kinh doanh tại Essequibo.
Nhà Trắng yêu cầu tôi tiến hành các cuộc trao đổi sơ bộ và bảo mật với phía Guyana và Venezuela.
Ông Lewin, cựu thành viên Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) của Elon Musk, giữ chức Giám đốc Hoạch định Chính sách từ tháng 8 trong khoảng hai tháng trước khi rời Bộ Ngoại giao cuối tháng 10. Ông khẳng định đã báo cáo lại với Ngoại trưởng Marco Rubio và Nhà Trắng, đồng thời bác bỏ mọi ý kiến cho rằng ông tự ý hành động là “hoàn toàn sai sự thật”.
Washington và Caracas xích lại gần nhau
Sự việc diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Venezuela cải thiện mạnh mẽ sau chiến dịch của Mỹ bắt giữ ông Nicolas Maduro hồi tháng 1 và đưa ông tới New York đối mặt cáo buộc khủng bố ma túy. Ngày 18/11, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã tới Caracas ký thỏa thuận tăng cường hợp tác quân sự với bà Rodriguez, người trước đó từng kêu gọi Guyana đàm phán về Essequibo tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Phản ứng chính thức của các bên vẫn thận trọng:
- Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết bộ này hằng ngày nhận được nhiều ý tưởng từ bên ngoài, nhưng lập trường về biên giới Venezuela – Guyana không thay đổi.
- Nhà Trắng chuyển câu hỏi sang Bộ Ngoại giao, không xác nhận việc có chỉ đạo đàm phán hay nhận được thư của bà Rodriguez.
- Bộ Ngoại giao Guyana cho biết cuộc gặp tháng 9 tập trung vào tiến trình tại Tòa án Công lý Quốc tế.
Guyana đã nhận được sự bảo đảm của Chính phủ Hoa Kỳ rằng không có gì thay đổi kể từ đó.
Vùng đất giàu tài nguyên giữa hai làn đạn
Essequibo chiếm khoảng hai phần ba phía tây lãnh thổ Guyana, giàu vàng, kim cương và bô-xít. Vấn đề trở nên nóng bỏng sau khi ExxonMobil phát hiện trữ lượng dầu khổng lồ ở vùng biển lân cận năm 2015, biến Guyana, quốc gia chỉ khoảng 1 triệu dân, thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Mỹ và gần như mọi quốc gia khác trên thế giới đều công nhận Essequibo thuộc Guyana trên thực tế.
Giới quan sát cho rằng chỉ riêng việc một quan chức cấp cao của Mỹ nêu khả năng nhượng đất đã là tín hiệu đáng lo ngại cho các quốc gia nhỏ, vốn dựa vào luật pháp quốc tế và sự bảo trợ của đồng minh lớn để bảo vệ chủ quyền của mình.
















