Cấp cứu nguồn nước trước khi khủng hoảng lan rộng
Ngày 18/11, Thủ tướng Fiji Sitiveni Rabuka công bố tình trạng thảm họa quốc gia sau khi các đánh giá xác định hạn hán đã vượt ngưỡng khủng hoảng. Quyết định mở đường cho việc tập trung điều phối nguồn lực, đưa nước tới các khu dân cư thiếu nước và hỗ trợ các hộ nông nghiệp. Theo Reuters, chính phủ bố trí 20 triệu đô la Fiji từ những nguồn vốn hiện có cho ứng phó khẩn cấp. Con số này phản ánh nhu cầu can thiệp tức thời, nhưng không đồng nghĩa mọi cộng đồng sẽ được tiếp cận nguồn cung ổn định ngay lập tức.
Tại Tonga, tình trạng khẩn cấp có hiệu lực từ 11 giờ ngày 19/11 đến 11 giờ ngày 16/12, bao phủ các vùng đất và vùng biển của nước này. Chính quyền cho biết hạn hán đã tác động đến người dân, nguồn nước, cây trồng và vật nuôi, đồng thời có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Việc phân phối nước uống khẩn cấp được tổ chức theo đánh giá nhu cầu, ưu tiên các hộ dễ bị tổn thương và những khu vực khó tiếp cận.
Những chuyến xe bồn có thể tạo ra khác biệt tức thời, nhưng cũng cho thấy chi phí cao của đời sống trên các đảo phân tán. Khi mưa ít đi, người dân phải dành thêm thời gian tìm nước; doanh nghiệp nhỏ và trường học có thể phải điều chỉnh hoạt động. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và gia đình thu nhập thấp thường khó thích ứng nhất với tình trạng gián đoạn kéo dài.
El Niño và nghịch lý của những hòn đảo giữa đại dương
El Niño xuất hiện khi nhiệt độ mặt biển tại vùng xích đạo Thái Bình Dương nóng lên và tác động đến tuần hoàn khí quyển. Ở một số khu vực Nam Thái Bình Dương, hiện tượng này thường đi kèm lượng mưa thấp hơn bình thường.
Tuy nhiên, ảnh hưởng không đồng nhất giữa các quần đảo, nên việc quy mọi biến động thời tiết về một nguyên nhân duy nhất có thể làm sai lệch kế hoạch ứng phó.
Tổ chức Khí tượng Thế giới cảnh báo nhiều khu vực tây và nam Thái Bình Dương có nguy cơ khô hạn trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Cơ quan khí tượng Fiji đánh giá xác suất xuất hiện điều kiện rất khô trong cùng giai đoạn là rất cao. Reuters dẫn dự báo thiếu mưa tại Fiji có thể còn tiếp diễn tới ít nhất tháng 4/2027; phía Tonga cảnh báo tác động có khả năng kéo dài hơn nữa.
Nghịch lý nằm ở chỗ các cộng đồng sống cạnh biển lại thiếu nước ngọt. Nước biển không thể dùng trực tiếp để uống hoặc tưới tiêu; khử mặn đòi hỏi năng lượng, thiết bị và chi phí bảo dưỡng. Các đảo nhỏ thường phụ thuộc vào mưa, hồ chứa và hệ thống phân phối dễ bị tổn thương trước cả hạn hán lẫn bão. Do đó, an ninh nguồn nước gắn chặt với năng lượng, y tế và chuỗi cung ứng.
Từ cứu trợ tức thời đến khả năng chống chịu lâu dài
Giai đoạn đầu, ưu tiên là nước uống an toàn, giám sát vệ sinh, bảo vệ cơ sở y tế, dự trữ cho hộ dân và hỗ trợ nông nghiệp. Chính phủ Fiji kêu gọi người dân tiết kiệm nước, tránh đốt lửa không cần thiết và báo cáo tình trạng thiếu nước. Tại Tonga, hệ thống quản lý thảm họa phối hợp với chính quyền địa phương để xác định địa bàn và nhóm cần trợ giúp trước.
Về dài hạn, biện pháp hữu hiệu cần vượt khỏi cứu trợ theo từng đợt: phát hiện rò rỉ, bảo dưỡng bể chứa, thu gom nước mưa, dự trữ nước tại trường học và trạm y tế, cùng các giải pháp khử mặn phù hợp quy mô. Nông nghiệp cũng cần giống chịu hạn, tưới tiết kiệm và thông tin dự báo theo địa bàn. Mọi dự án phải cân nhắc khả năng vận hành sau khi nguồn tài trợ ban đầu kết thúc.
Khủng hoảng đặt ra yêu cầu hợp tác khu vực. Dự báo chung, vận tải viện trợ xuyên đảo, chia sẻ công nghệ và nguồn tài chính dự phòng có thể giúp các quốc gia nhỏ tránh phải ứng phó riêng lẻ. Song thước đo cuối cùng không nằm ở số cuộc họp hay ngân sách được thông báo, mà là thời gian người dân có nước sạch, số trường học duy trì hoạt động và khả năng phục hồi sinh kế sau mùa khô.
















