ASEAN xây dựng tiêu chí và đặc phái viên mới cho Myanmar
Tại cuộc họp bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 ở Manila, Philippines, ngày 21/7, các ngoại trưởng ASEAN nhất trí phát triển hệ thống tiêu chí đánh giá tiến triển thực hiện Kế hoạch Hòa bình Năm điểm tại Myanmar. Đây là nỗ lực nhằm nâng cao hiệu quả triển khai kế hoạch hòa bình vốn đã bị đình trệ nhiều năm. Đồng thời, ASEAN cũng bắt đầu thảo luận về việc bổ nhiệm đặc phái viên dài hạn, thay cho hình thức thay phiên hàng năm như trước kia. Người phát ngôn của sự kiện, Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro cho biết các quan chức cấp cao ASEAN sẽ tiếp tục hoàn thiện các đề xuất này trước khi trình lên lãnh đạo ASEAN tại Hội nghị Thượng đỉnh tháng 11.
Trước đó, ngày 12/7 tại Bangkok đã diễn ra cuộc họp không chính thức có sự tham gia gần như toàn bộ ngoại trưởng các nước ASEAN cùng Bộ trưởng Ngoại giao Myanmar, lần đầu tiên kể từ khi quân đội Myanmar nắm quyền vào năm 2021. Tại Manila, các bộ trưởng tiếp tục thảo luận những đề xuất từ cuộc họp Bangkok, đặc biệt là khung đánh giá tiến triển và vai trò đặc phái viên dài hạn.
Ý tưởng thành lập đơn vị hỗ trợ đặc phái viên trong ASEAN
Bà Lazaro cũng thông tin rằng Brunei đề xuất thành lập một đơn vị trực thuộc Ban Thư ký ASEAN nhằm hỗ trợ công việc của đặc phái viên Myanmar. Tuy nhiên, các vấn đề liên quan đến kinh phí và cơ cấu tổ chức vẫn chưa được quyết định, cần thêm các cuộc thảo luận chi tiết.
Cuộc thảo luận diễn ra trong bối cảnh các ngoại trưởng ASEAN tập trung tại Manila cũng như hướng tới các cuộc họp với các đối tác đối thoại lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nga trong tuần này. Bối cảnh toàn khu vực hiện nay có sự cạnh tranh chiến lược gay gắt cùng các căng thẳng ở Biển Đông và các khu vực xung đột từ Myanmar đến Trung Đông.
Cam kết theo Kế hoạch Năm điểm vẫn được duy trì
Mặc dù gần đây có nhiều đồn đoán ASEAN có thể nới lỏng quan điểm với chính quyền quân sự Myanmar, bà Lazaro tái khẳng định trong tuyên bố ngày 19/7 rằng ASEAN không rời bỏ kế hoạch Năm điểm được thông qua năm 2021 sau cuộc đảo chính ở Myanmar. Khi được hỏi về tính khả thi của kế hoạch này sau khi Quốc hội Myanmar bác bỏ, bà dẫn lời Bộ trưởng Ngoại giao Myanmar Than Swe phủ nhận nhận định đó và khẳng định kế hoạch vẫn có hiệu lực, nên nghị quyết quốc hội Myanmar đưa ra được coi là không còn giá trị.
Hiện ASEAN đang xây dựng một văn bản "không chính thức" (non-paper) để hướng dẫn việc đánh giá tiến bộ tại Myanmar, nhiệm vụ này được giao cho các quan chức cấp cao ASEAN soạn thảo chi tiết.
Quan điểm đa chiều từ ASEAN về tình hình Myanmar
Theo Bộ Ngoại giao Singapore, Ngoại trưởng Vivian Balakrishnan đã có nhiều cuộc trao đổi sâu rộng với các đồng nhiệm ASEAN, tái khẳng định sự ủng hộ đối với kế hoạch Năm điểm, kêu gọi các bước đi cụ thể, đo lường được, bao gồm ngừng bạo lực vĩnh viễn, thả tất cả tù chính trị, và tạo điều kiện để viện trợ nhân đạo được vận chuyển an toàn, thông suốt trên toàn Myanmar.
Các bộ trưởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại xây dựng giữa mọi bên liên quan tại Myanmar nhằm hướng tới giải pháp hòa bình và bền vững cho cuộc khủng hoảng.
Hiện nay, dù kế hoạch Năm điểm đã được đưa ra cách đây hơn năm năm, tình trạng giao tranh vẫn tiếp diễn, không kích vẫn được thực hiện và Myanmar chưa được tham dự các cuộc họp chính trị cấp cao ASEAN do thiếu tiến bộ thực chất.
Phân tích về hướng tiếp cận của ASEAN đối với Myanmar
Các chuyên gia nhận định các cuộc thảo luận gần đây mang tính điều chỉnh hơn là chuyển đổi căn bản trong chính sách của ASEAN với Myanmar. Chuyên gia Sharon Seah từ Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore nói rằng ASEAN vẫn giữ vững cam kết với Kế hoạch Năm điểm đồng thời cố gắng dung hòa với các thành viên muốn duy trì quan hệ với chính quyền hiện tại tại Naypyitaw.
Joanne Lin Weiling – điều phối viên Trung tâm Nghiên cứu ASEAN tại ISEAS nhấn mạnh thách thức là đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ trong cách tiếp cận khi có các quan hệ song phương giữa các nước thành viên với Naypyitaw. Nếu Myanmar được một số thành viên nồng nhiệt tiếp nhận trong khi không đáp ứng yêu cầu chung của ASEAN, quyền lực tập thể của ASEAN có thể bị giảm sút.
Cựu đại sứ Mỹ tại ADB Curtis Chin khẳng định rằng ASEAN phải phát triển hơn để tránh bị xem là “nói nhiều làm ít” và cần đối mặt sáng tạo các vấn đề nóng nhất của khu vực, từ xung đột Biển Đông đến tình hình Myanmar.
Kết quả cuộc họp và thách thức còn lại
Moe Thuzar, điều phối viên chương trình Nghiên cứu Myanmar tại ISEAS nhận xét rằng các cuộc họp ở Bangkok và Manila cho thấy ASEAN đang cố gắng tận dụng các kênh liên lạc hiện có và duy trì cam kết theo Kế hoạch Năm điểm thay vì từ bỏ nó. Cuộc tham vấn tại Manila là lần thứ hai trong năm nay các bộ trưởng ASEAN dành dành thời gian thảo luận chuyên sâu về Myanmar trong khuôn khổ hội nghị chính thức, bên cạnh các liên hệ song phương.
Theo tổ chức giám sát độc lập Armed Conflict Location and Event Data, cuộc nội chiến tại Myanmar đã khiến hơn 100.000 người thiệt mạng và khoảng 22.400 dân thường vẫn đang bị giam giữ, trong đó có cựu lãnh đạo Aung San Suu Kyi.
Các nhà phân tích cảnh báo không nên kỳ vọng vào đột phá lớn mà nên chú trọng các dấu hiệu tiến triển thực tế như tăng cường tiếp cận nhân đạo, tạo điều kiện lớn hơn cho đặc phái viên ASEAN, giảm bạo lực khu vực, thả một số tù nhân chính trị và bắt đầu đối thoại toàn diện hơn.
Joanne Lin cũng nhấn mạnh rằng sự tiếp xúc với chính quyền quân sự Myanmar không đồng nghĩa với việc công nhận hay ủng hộ chính quyền này. Việc duy trì quan hệ nhằm phục vụ mục tiêu tiếp cận nhân đạo, giảm bạo lực và mở rộng không gian đối thoại chính trị, trong khi vẫn giữ nguyên nền tảng Kế hoạch Năm điểm và tiếp xúc với tất cả các bên liên quan khác.
Vấn đề khu vực và các hoạt động tiếp theo
Bên cạnh Myanmar, các ngoại trưởng ASEAN còn thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực khác, trong đó có tình hình Trung Đông ngày càng căng thẳng. Họ ra tuyên bố bày tỏ quan ngại trước sự gia tăng xung đột và kêu gọi mở cửa trở lại Eo biển Hormuz.
Dự kiến ngày 24/7, các bộ trưởng sẽ họp kỷ niệm 50 năm ngày ký kết Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác ASEAN, ghi dấu nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau, không can thiệp và giải quyết tranh chấp hòa bình trong khu vực.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- ASEAN đồng thuận xây dựng tiêu chí đánh giá tiến triển tại Myanmar nhằm nâng cao hiệu quả thực thi kế hoạch hòa bình.
- ASEAN cân nhắc bổ nhiệm đặc phái viên dài hạn để tăng cường công tác hòa giải.
- Các ngoại trưởng ASEAN xác nhận kế hoạch Năm điểm vẫn giữ nguyên là cơ sở chính sách với Myanmar.
- Tiếp xúc ASEAN với chính quyền Myanmar nhằm mục tiêu cải thiện tiếp cận nhân đạo và giảm bạo lực, không phải công nhận chính quyền quân sự.
- Tình hình khu vực Trung Đông cũng được ASEAN lưu ý với lời kêu gọi mở lại Eo biển Hormuz.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







