Lễ tưởng niệm hóa thành diễn đàn tuyên bố chiến thắng
Tướng Qaani chọn một sân khấu giàu tính biểu tượng. Buổi lễ ở Tehran đánh dấu hai năm kể từ khi các cuộc không kích của Israel tại Beirut giết chết Hassan Nasrallah, thủ lĩnh lâu năm của Hezbollah, cùng người được chỉ định kế nhiệm ông là Hashem Safieddine – những mất mát mà nhiều nhà phân tích khi ấy coi là bước ngoặt bất lợi cho mạng lưới đồng minh Iran dày công gây dựng suốt bốn thập niên. Ông Qaani dùng dịp này để khẳng định điều ngược lại: mạng lưới ấy có thể oằn mình, nhưng chưa gãy.
Theo truyền thông Iran thuật lại, ông nói các nhà hoạch định Mỹ từng tin rằng Iran sẽ đầu hàng trong vòng bốn ngày, cùng lắm là hai tuần, sau khi Mỹ và Israel mở đợt tấn công ngày 28/2. Thay vào đó, ông cho rằng sức chịu đựng của người dân và sự chuẩn bị quân sự đã giúp Iran đứng vững qua cuộc chiến nay đã kéo dài bảy tháng. Ông cũng nhắc tới cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người thiệt mạng ngay giai đoạn đầu cuộc xung đột, cùng lời kêu gọi đoàn kết giữa các quốc gia Hồi giáo, và đề xuất một mặt trận chung “vì phòng thủ, độc lập và phẩm giá” trải dài từ Afghanistan tới Yemen, từ Iran tới Gaza và Lebanon.
Một cuộc rút quân, ba câu chuyện
Bản thân sự kiện cốt lõi thì không có gì phải tranh cãi. Ngày 30/9, quân đội Mỹ thông báo những binh sĩ cuối cùng đã rời căn cứ không quân ở Erbil, thuộc khu tự trị của người Kurd ở miền Bắc Iraq, theo thỏa thuận được chính quyền Biden đàm phán từ năm 2024 và được Tổng thống Donald Trump tiếp tục thực hiện.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell mô tả đây là một cuộc rời đi có trật tự, còn ông Trump gọi đó là chiến thắng, là sự giải thoát khỏi điều ông xem là một vũng lầy tốn kém.
Tại Baghdad, Thủ tướng Ali al-Zaidi chủ trì lễ bàn giao và nói về một giai đoạn mới được định hình bởi chủ quyền của Iraq, sức mạnh của các thể chế và quan hệ đối tác cân bằng với bạn bè. Các nhóm vũ trang thân Iran xuống đường ăn mừng. Nhưng ở Erbil và Sulaymaniyah, bầu không khí dè dặt hơn hẳn: người dân nói với hãng tin AP rằng họ lo nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) trỗi dậy và các lực lượng dân quân thân Iran sẽ được đà tấn công khi người Mỹ rời đi.
*“Tôi vẫn nhớ chuyện gì đã xảy ra sau cuộc rút quân năm 2011.” — Sarkawt Ahmad*
Về phần mình, ông Qaani kêu gọi chính phủ, các thể chế nhà nước và các phe vũ trang Iraq phối hợp chặt chẽ hơn, đồng thời cáo buộc Washington tìm cách đánh lạc hướng dư luận khỏi việc rút quân. Lời kêu gọi ấy chạm vào một vết thương chưa lành: ban đầu Baghdad từng gắn thời hạn 30/9 với việc giải giáp các nhóm vũ trang phi nhà nước, một nỗ lực mà theo hầu hết các đánh giá vẫn chưa đi được bao xa.
Những con số chiến trường chưa được kiểm chứng
Phần lớn bài phát biểu dành cho các tuyên bố về giao tranh ở Lebanon và những mặt trận khác – các con số không thể xác minh độc lập và chưa được Israel thừa nhận. Trong đó có:
- Hezbollah đã tấn công 373 xe tăng và xe bọc thép chở quân của Israel, phá hủy khoảng một phần ba và làm hư hại một phần ba khác.
- Chỉ trong một đêm, các tay súng Hezbollah đã nhắm vào 20 xe tăng Israel tại một ngôi làng ở Lebanon.
- Israel chịu thương vong chưa từng có và đang che giấu con số thực.
- Các lực lượng thân Iran ở Yemen đã kiểm soát 5.400 km² trong giai đoạn đầu của một chiến dịch và sắp chiếm thêm hơn 1.000 km².
Những con số ấy phục vụ một mục đích rõ ràng: chứng minh Hezbollah đã sống sót sau khi mất bộ chỉ huy cấp cao và liên minh này vẫn đủ sức hành động phối hợp. Các chỉ huy Mỹ lại kể một câu chuyện rất khác. Hồi tháng 4, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho rằng Mỹ và Israel đã phá hủy năng lực tiến hành các chiến dịch quân sự quy mô lớn của Iran trong nhiều năm tới, gọi đó là một thất bại “mang tính thế hệ”.
Điều gì thay đổi, điều gì vẫn nguyên đó
Cuộc rút quân diễn ra khi chiến tranh chưa khép lại. Lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian hồi tháng 4 sụp đổ vào tháng 7, khoảng thời gian 60 ngày dành cho đàm phán hết hạn hồi tháng 8, còn các tiếp xúc gián tiếp qua trung gian Qatar bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách. Eo biển Hormuz vẫn là con bài mặc cả, hồ sơ hạt nhân vẫn bỏ ngỏ. Giáo sư Scott Lucas của University College Dublin nhận định với Al Jazeera rằng điều kiện của Washington thực chất là đòi Iran đầu hàng – một nhận định, dù xuất phát từ góc nhìn rất khác, lại gặp gỡ cách diễn giải của chính ông Qaani.
Với Iraq, sự ra đi của quân đội nước ngoài gỡ bỏ một nguồn cọ xát nhưng để lại những câu hỏi khó hơn trong tay chính người Iraq: ai kiểm soát vũ khí nằm ngoài nhà nước, làm sao bảo vệ khu vực người Kurd, và làm sao để đất nước không lại trở thành chiến trường trong cuộc đọ sức giữa Washington và Tehran. Bài phát biểu của ông Qaani đưa ra một câu trả lời, Baghdad đưa ra một câu trả lời khác. Những tháng tới sẽ cho thấy người Iraq chọn sống theo câu trả lời nào.

















