Vì sao Trung Quốc không muốn gia nhập hàng ngũ các nước phát triển dù sắp chạm ngưỡng thu nhập cao theo chuẩn Ngân hàng Thế giới

Ngân hàng Thế giới xếp hạng các quốc gia dựa trên tổng thu nhập quốc dân (GNI) – tổng số tiền mà cư dân và doanh nghiệp một nước kiếm được trong và ngoài lãnh thổ – quy đổi ra USD bằng phương pháp làm mượt biến động tỷ giá. Những con số then chốt cho thấy Trung Quốc chỉ còn cách mốc mới một bước nhỏ:

Theo phân tích của ông Philip Schellekens, kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, việc Trung Quốc vượt ngưỡng gần như là điều tất yếu. Tuy vậy, “thu nhập cao” theo định nghĩa này không có nghĩa là giàu có theo cách hình dung của người Mỹ.

Giữa cuộc cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ, Bắc Kinh tự định vị là người bênh vực các nước phương Nam toàn cầu ở Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á. Vị thế “đang phát triển” trong các tổ chức quốc tế cũng mang lại lợi ích cụ thể, như không phải đóng góp vào một số quỹ toàn cầu chống biến đổi khí hậu.

Phát biểu được ông Tập đưa ra trong một thông điệp video tại sự kiện của Liên Hợp Quốc năm 2024, theo bản tin chính thức. Bà Alicia García-Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của ngân hàng Natixis, cho rằng Trung Quốc sẽ làm mọi cách để không bị xếp vào nhóm nền kinh tế phát triển.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế gọi Trung Quốc là nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, Liên Hợp Quốc cũng xếp nước này vào nhóm đang phát triển, còn Tổ chức Thương mại Thế giới cho phép các nước tự xác định và Trung Quốc tự xếp mình là nước đang phát triển. Dẫu vậy, thừa nhận thực tế là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới với thặng dư thương mại hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm, năm ngoái Bắc Kinh tuyên bố sẽ không dùng vị thế đang phát triển để đòi đối xử đặc biệt tại WTO.

Ngân hàng Thế giới, vốn không dùng nhãn phát triển hay đang phát triển, cho biết sẽ dừng cho Trung Quốc vay vào năm 2031; khoản cho vay hằng năm đã giảm xuống 750 triệu USD năm 2025, từ mức 2,4 tỷ USD năm 2017.

Theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới, Trung Quốc trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2010 – cũng là năm nước này vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tính theo GDP. Bắc Kinh đặt mục tiêu đạt GDP bình quân đầu người của một “nước phát triển tầm trung” vào năm 2035, mức mà truyền thông nhà nước mô tả là trên 20.000 USD.

Song song, Trung Quốc tự giới thiệu mình như một mô hình phát triển kinh tế phi phương Tây và xây dựng các thể chế tài chính, viện trợ thay thế cho những tổ chức do phương Tây dẫn dắt.

Ông Schellekens cảnh báo các nhãn mác chung chung có thể gây hiểu lầm. Những đô thị ven biển như Thượng Hải và Thâm Quyến từ lâu đã giàu có theo hầu hết các tiêu chuẩn, chẳng kém các thủ đô thịnh vượng ở châu Á, trong khi nhóm 20% dân số nghèo nhất Trung Quốc năm ngoái sống với chưa đầy khoảng 120 USD mỗi tháng. Theo ông, xét về ý nghĩa đối với người dân, bất bình đẳng vẫn còn rất lớn – lời nhắc rằng đằng sau mọi con số bình quân là những số phận rất khác nhau.