Thỏa thuận bất ngờ sau nhiều tuần căng thẳng
Cuộc gặp giữa Phó Thủ tướng Trung Quốc He Lifeng và Ủy viên Thương mại châu Âu Maros Sefcovic tại Bắc Kinh hôm thứ Sáu đã khép lại chuỗi đàm phán đầy kịch tính. Điều khiến nhiều người bất ngờ là Bắc Kinh, vốn nhiều tuần liền bác bỏ ý tưởng tự nguyện hạn chế xuất khẩu ô tô, cuối cùng đã chấp nhận để EU áp hạn ngạch với xe hybrid mà không trả đũa.
Theo South China Morning Post, khi được hỏi vì sao Trung Quốc thay đổi lập trường, một quan chức cấp cao EU giấu tên mượn một châm ngôn quen thuộc trong kinh doanh.
Ông giải thích rằng EU, với tư cách khách hàng, đã nói rõ mình đang bị tổn thương và sẽ vẫn tiếp tục mua hàng, nhưng khối lượng và tốc độ tăng vừa qua là không thể duy trì.
“Khách hàng luôn luôn đúng.” — Quan chức cấp cao EU
Những điều khoản chính của thỏa thuận
Thỏa thuận gồm nhiều cam kết đan xen từ cả hai phía:
- Sau khi 27 nước thành viên đồng ý, EU dự kiến áp công cụ tự vệ kỹ thuật từ ngày 1/12, kéo dài bốn năm; xe hybrid vượt hạn ngạch sẽ bị từ chối tại cảng, nhằm giảm một nửa thị phần 12% hiện nay của Trung Quốc.
- Hạn ngạch áp dụng cho mọi đối tác, nhưng xe của hãng Trung Quốc sản xuất hoàn toàn ở nước thứ ba, chẳng hạn một mẫu BYD làm tại Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ tính vào hạn ngạch của nước đó.
- Từ ngày 1/1, Trung Quốc giảm tổng cộng 4 tỷ euro thuế với hàng EU như phụ tùng ô tô, dầu ô liu, kem và giày dép.
- Bắc Kinh xem xét mở rộng giấy phép chung xuất khẩu đất hiếm sang các lĩnh vực như y tế, thiết bị y khoa, và đưa các doanh nghiệp EU từng được cấp phép vào danh sách trắng.
- Từ ngày 1/4, Trung Quốc giảm tỷ lệ hoàn thuế VAT xuất khẩu xe năng lượng mới từ 13% xuống 9% và bãi bỏ hoàn thuế với thuốc lá điện tử.
Những lằn ranh EU giữ nguyên
Brussels không lùi bước với mức thuế đang áp lên xe điện sản xuất tại Trung Quốc. Các điều kiện để đạt thỏa thuận giá tối thiểu được tái khẳng định, nghĩa là từng doanh nghiệp Trung Quốc phải đàm phán trực tiếp với EU thay vì thông qua chính phủ.
Với yêu cầu lâu nay của Bắc Kinh về việc nới kiểm soát xuất khẩu máy quang khắc tiên tiến, loại thiết bị chỉ hãng ASML của Hà Lan sản xuất, EU chỉ đồng ý chuyển tải mối quan ngại tới cơ quan có thẩm quyền của các nước thành viên, gần như không có nhượng bộ thực chất.
Một bước ngoặt trong tư duy của Brussels
Giới chức EU cho rằng Trung Quốc chấp nhận giải pháp khi đối diện với dữ liệu về làn sóng nhập khẩu gây thiệt hại, nhưng cũng thừa nhận áp lực đơn phương đã đóng vai trò. Thỏa thuận chỉ đến sau khi lãnh đạo Pháp và Đức, trong một khoảnh khắc đồng lòng hiếm hoi, đe dọa sử dụng công cụ chính sách mới có thể gạt doanh nghiệp Trung Quốc khỏi thị trường EU chỉ sau một đêm.
Theo quan chức cấp cao nói trên, chiến trường chính đã dịch chuyển: châu Âu vẫn muốn bán nhiều hơn sang Trung Quốc, nhưng động lực chính trị của nỗ lực tái cân bằng giờ là khiến Trung Quốc bán ít hơn sang châu Âu. Căng thẳng vẫn âm ỉ. Ông Sefcovic sẽ điện đàm với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao vào tháng 1 và gặp trực tiếp vào tháng 3 để đánh giá việc thực thi và khả năng mở rộng cơ chế sang lĩnh vực khác, trong khi lãnh đạo các nước EU họp tại Brussels cuối tuần này để bàn công cụ đối phó nguy cơ phi công nghiệp hóa.
