Ba lần cảnh báo nhưng “cỗ máy kiếm tiền” không dừng lại
Theo loạt phim tài liệu ba tập phát trên CCTV từ ngày 5 đến 7-10-2026, Trung Quốc từng cử đại diện gặp các gia tộc Bai, Wei, Liu và Ming tại Kokang, vùng tự trị có đông người Hoa giáp tỉnh Yunnan. Tài liệu mô tả ít nhất ba lần giới chức Trung Quốc yêu cầu các nhóm này “vô điều kiện” dẹp hoạt động lừa đảo nhắm vào công dân Trung Quốc. Một cuộc họp kéo dài khoảng ba giờ trong một công trình tạm bên phía Myanmar nhưng không tạo ra bước ngoặt. Chính quyền Trung Quốc cho rằng các gia tộc đã xây dựng mạng lưới kết hợp giữa kinh doanh, lực lượng vũ trang và các khu lừa đảo, khiến việc can thiệp từ bên ngoài đặc biệt khó khăn.
Lý do thất bại của các cảnh báo, theo nội dung phim và hồ sơ tố tụng, nằm ở lợi ích kinh tế quá lớn. Xinhua cho biết riêng nhóm Bai liên quan tới các khu lừa đảo và cờ bạc với dòng tiền vượt 29 tỷ nhân dân tệ trong một vụ án đã hoàn tất thủ tục tư pháp đầu năm 2026. Các vụ án khác liên quan đến nhóm Ming, Wei và nhiều đường dây tại Kokang còn kèm cáo buộc giết người, bắt cóc, cố ý gây thương tích, ma túy và cưỡng ép mại dâm. Khi doanh thu bất hợp pháp trở thành nguồn nuôi sống cả mạng lưới quyền lực địa phương, lời cảnh báo hành chính hầu như không đủ sức phá vỡ cấu trúc lợi ích.
Từ đàm phán sang truy quét và truy tố xuyên biên giới
Bước ngoặt đến sau các vụ bạo lực năm 2023 và sự gia tăng áp lực từ Bắc Kinh. Theo CCTV, sau các cuộc thương lượng và cơ chế hợp tác an ninh với Myanmar, cảnh sát Trung Quốc lần đầu được phép vào một số khu phức hợp ở Kokang để thu thập vật chứng.
Các điều tra viên kể rằng họ phải làm việc trong điều kiện chiến sự, có lúc máy bay quân sự hoạt động phía trên và nguy cơ bằng chứng bị phá hủy luôn hiện hữu. Việc đưa thi thể, dữ liệu điện tử, tài liệu tài chính và lời khai về Trung Quốc đã tạo nền tảng cho hàng loạt vụ án hình sự sau đó.
Kết quả tư pháp rất lớn về quy mô. Xinhua cho biết đến cuối năm 2025, các tòa án Trung Quốc đã hoàn tất xét xử sơ thẩm hơn 27.000 vụ liên quan đến lừa đảo viễn thông tại miền bắc Myanmar và tuyên án hơn 41.000 nghi phạm được bàn giao về nước. Trong các vụ án nổi bật, nhiều thành viên cốt lõi của các nhóm Ming và Bai nhận án tử hình hoặc tù chung thân; đầu năm 2026 Trung Quốc đã thi hành một số bản án tử hình đối với các thủ lĩnh bị kết tội giết người, lừa đảo và các tội nghiêm trọng khác. Quy mô trừng phạt cho thấy Bắc Kinh muốn biến chiến dịch từ phản ứng tình thế thành một thông điệp răn đe dài hạn.
Tội phạm không biến mất, mà dịch chuyển về phía biên giới Thái Lan
Nhưng việc phá các khu lừa đảo ở biên giới Trung Quốc–Myanmar không đồng nghĩa ngành công nghiệp này đã bị xóa sổ. OHCHR từng ước tính ít nhất 120.000 người ở Myanmar có thể bị cưỡng ép thực hiện lừa đảo trực tuyến. Đến năm 2026, IOM tiếp tục cảnh báo rằng tổng số người có thể làm việc trong các khu lừa đảo tại Myanmar, Cambodia và Laos lên tới khoảng 300.000, trong đó nhiều người bị dụ bằng quảng cáo việc làm lương cao, sau đó bị tịch thu giấy tờ, đánh đập, đe dọa hoặc buộc phải lừa người khác để trả “nợ”.
Các báo cáo của UNODC và những cuộc điều tra độc lập cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển về phía Myawaddy, Shwe Kokko, KK Park và các điểm khác dọc biên giới Myanmar–Thái Lan. Năm 2025, Thailand từng cắt điện, nhiên liệu và kết nối internet tới một số khu vực biên giới nhằm gây sức ép lên các khu lừa đảo, trong khi Myanmar thông báo bắt giữ hàng trăm người nước ngoài. Tuy vậy, các nhóm tội phạm có khả năng di chuyển nhanh, thuê hạ tầng mới, sử dụng vệ tinh, VPN, tiền số và mạng lưới rửa tiền quốc tế để tái lập hoạt động ở nơi khác.
Cuộc chiến tiếp theo là bảo vệ nạn nhân và chặn hạ tầng tài chính
Thách thức vì thế không chỉ là bắt thủ lĩnh. AP, Reuters và các cơ quan Liên Hợp Quốc đều ghi nhận một đặc điểm khó xử: trong cùng một khu phức hợp có thể tồn tại cả người tổ chức tội phạm lẫn người bị buôn bán và cưỡng ép phạm tội. Nếu mọi người được giải cứu đều bị xem như tội phạm, nạn nhân có thể tiếp tục chịu kỳ thị hoặc bị truy tố sau khi trở về. Ngược lại, nếu chỉ tập trung vào khía cạnh nhân đạo mà không theo dòng tiền, hạ tầng số và lực lượng bảo kê, các tổ chức đứng sau sẽ tiếp tục tuyển người mới.
Vì vậy, giai đoạn tiếp theo cần hợp tác sâu hơn giữa cảnh sát, ngân hàng, nền tảng công nghệ, nhà mạng và cơ quan chống buôn người. Việc bảo toàn bằng chứng xuyên biên giới, phong tỏa tài sản, chia sẻ dữ liệu hợp pháp và hỗ trợ tái hòa nhập cho nạn nhân phải diễn ra đồng thời. Kinh nghiệm Kokang cho thấy một khu lừa đảo có thể bị dẹp trong vài ngày, nhưng hệ sinh thái tạo ra nó — nghèo đói, chiến tranh, tham nhũng, lực lượng vũ trang và công nghệ thanh toán xuyên biên giới — chỉ có thể bị thu hẹp bằng một chiến lược dài hơi hơn.
