Khi lễ hội ánh sáng gặp mùa khói bụi
Pháo hoa chỉ góp thêm một đợt ô nhiễm đột biến vào một vấn đề lớn hơn nhiều. Tại Ấn Độ, Pakistan và các nước Nam Á, giao thông, nhà máy, bụi xây dựng cùng việc đốt rơm rạ và rác thải làm không khí ô nhiễm, trong khi gió yếu và không khí tù đọng mùa đông khiến chất ô nhiễm tích tụ. Mùa đông cũng mang khói bụi nghiêm trọng tới Pakistan và Trung Quốc, còn ở Đông Âu, việc đốt than, củi sưởi ấm làm tăng ô nhiễm; ở Mỹ và Canada, khói cháy rừng mùa hè lan rộng. Chỉ số chất lượng không khí (AQI) của Ấn Độ chuyển số liệu đo thành cảnh báo sức khỏe:
- AQI từ 201 đến 300: mức “kém”.
- AQI từ 301 đến 400: mức “rất kém”.
- AQI từ 401 đến 500: mức “nghiêm trọng”, có thể gây hại ngay cả với người khỏe mạnh.
Người dân nên kiểm tra số liệu từ trạm quan trắc gần nhất và thời điểm cập nhật, vì mức trung bình toàn thành phố có thể che giấu một khu phố bị ô nhiễm nặng. Chính quyền New Delhi, thành phố hơn 20 triệu dân, đã áp dụng các hạn chế tạm thời với xây dựng, công nghiệp và phương tiện, đồng thời triển khai kế hoạch dài hạn thúc đẩy xe điện, dù giới y tế công cộng cho rằng các biện pháp tạm thời thường không giải quyết tận gốc.
Khẩu trang và máy lọc không khí
Bác sĩ phẫu thuật lồng ngực Arvind Kumar của Bệnh viện Medanta gần Delhi, người sáng lập Quỹ Chăm sóc Phổi, đưa ra những khuyến nghị sau:
- Đeo khẩu trang N95 hoặc N99 vừa vặn khi ra ngoài lúc ô nhiễm nặng: N95 lọc ít nhất 95% hạt bụi trong không khí, N99 lọc ít nhất 99%, nhưng không lọc được khí độc.
- Khẩu trang phải che kín mũi, miệng, cằm, ép kẹp mũi và kiểm tra độ kín mỗi lần đeo; râu có thể làm hở khẩu trang. Khẩu trang y tế lỏng, khẩu trang vải hay khăn quàng không đáng tin cậy với bụi mịn.
- Không đeo khẩu trang cho trẻ dưới 2 tuổi; người mắc bệnh tim, phổi nên hỏi ý kiến bác sĩ.
- Tránh vận động mạnh ngoài trời khi ô nhiễm nặng, kể cả lúc sáng sớm.
- Chọn máy lọc có màng lọc HEPA và tốc độ cung cấp không khí sạch phù hợp diện tích phòng, đặt ở nơi ở nhiều nhất như phòng ngủ; tránh loại máy cố ý tạo ra ozone gây kích ứng phổi.
Theo bác sĩ Kumar, ô nhiễm có thể gây ho kéo dài, viêm đường thở, các cơn giống hen suyễn, tăng nguy cơ viêm phổi, đau tim và đột quỵ, đồng thời phơi nhiễm lâu dài liên quan đến suy giảm phát triển phổi ở trẻ em và ung thư phổi.
Ông lưu ý máy lọc giúp giảm phơi nhiễm nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro.
Đón lễ với ít khói hơn
Bác sĩ Kumar khuyên tránh đốt nhang, hương muỗi và nến, vì hạt bụi có thể lơ lửng trong nhà hàng giờ, còn ô nhiễm từ pháo có thể kéo dài qua đêm. Khi nhiều gia đình cùng đốt pháo, lượng khí thải cộng dồn có thể làm xấu chất lượng không khí của cả khu phố, thậm chí cả thành phố. Đèn điện là một lựa chọn thay thế để đón Diwali. Bộ Y tế Ấn Độ cũng khuyến nghị hạn chế nấu nướng nhiều khói, dùng máy hút mùi thoát khí ra ngoài và lau ẩm thay vì quét khô.
Tuy nhiên, chuyên gia y tế công cộng Shweta Narayan của Liên minh Khí hậu và Sức khỏe Toàn cầu cho rằng các biện pháp cá nhân có giới hạn: người lao động ngoài trời không thể ở nhà, và nhiều gia đình không đủ tiền mua máy lọc. Bà kêu gọi hành động bền bỉ với các nguồn gây ô nhiễm và chăm sóc y tế giá cả phải chăng.
Trách nhiệm của chúng ta là buộc chính phủ phải chịu trách nhiệm.















