Kế hoạch chi tiêu quốc phòng chưa từng có
Theo báo Sankei Shimbun, Bộ Quốc phòng Nhật Bản ước tính chi phí cho giai đoạn 5 năm bắt đầu từ tài khóa 2027 vào khoảng 80 nghìn tỷ yen, gấp khoảng 1,8 lần kế hoạch hiện tại. Bản dự thảo sơ bộ được hãng Kyodo đưa tin hồi tháng 9 cho thấy quy mô đầy tham vọng:
- Mua sắm khoảng 52.000 hệ thống không người lái, trong đó có khoảng 10.000 drone tầm xa tấn công mặt đất và 1.300 chiếc chống hạm.
- Khoảng 7 nghìn tỷ yen cho năng lực AI và phương tiện không người lái, gấp sáu lần kế hoạch hiện tại.
- Hơn 9 nghìn tỷ yen cho năng lực phản công bằng tên lửa tầm xa, gấp đôi mức hiện nay.
- Khoảng 10 nghìn tỷ yen để chuẩn bị cho chiến tranh kéo dài, với kho dự trữ đạn dược, tên lửa và nhiên liệu đủ chiến đấu trong một năm.
Các cuộc đàm phán trong chính phủ được dự báo nhắm tới mức trên 70 nghìn tỷ yen, và con số cuối cùng có thể giảm sau khi rà soát kế hoạch mua sắm. Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đặt mục tiêu sửa đổi ba văn kiện an ninh chủ chốt trước cuối năm.
Sự tăng tốc của một quỹ đạo đã định sẵn
Tháng 12/2022, Nhật Bản thông qua cuộc cải tổ chính sách an ninh lớn, bao gồm kế hoạch sở hữu năng lực phản công, tăng chi tiêu quốc phòng 5 năm gần 60% và đặt mục tiêu chi tiêu liên quan quốc phòng đạt 2% GDP. Mục tiêu này đã đạt được sớm vào tài khóa 2025.
*“Đây là sự tăng tốc đáng kể của quỹ đạo đã khởi động từ năm 2022, chứ không phải một hướng đi hoàn toàn mới.” — Misato Matsuoka*
Theo bà Matsuoka, Phó Giáo sư Đại học Teikyo, mối lo lớn hơn của Bắc Kinh có lẽ không chỉ là năng lực quân sự của Tokyo, mà là cách chúng được tích hợp vào cấu trúc an ninh khu vực do Mỹ dẫn dắt. Việc mở rộng tên lửa tầm xa, giám sát và hạ tầng quân sự trên các đảo phía tây nam Nhật Bản, vốn rất gần Đài Loan, có thể khiến hoạt động của Trung Quốc quanh Đài Loan khó khăn hơn, đồng thời giúp Nhật Bản ứng phó tốt hơn với hoạt động của Trung Quốc quanh quần đảo tranh chấp Senkaku, mà Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư.
Răn đe trước kịch bản chiến tranh kéo dài
Ông William Chou, Phó Giám đốc bộ phận Nhật Bản tại Viện Hudson, xác định drone, quản lý chiến trường bằng AI và tác chiến đa miền gồm không gian mạng và vũ trụ là những yếu tố then chốt, cho phép Nhật Bản thách thức Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc từ nhiều chiều và nhiều hướng. Ông Malcolm Davis của Viện Chính sách Chiến lược Australia cho rằng kế hoạch phản ánh nhu cầu chuẩn bị cho khả năng xảy ra chiến tranh kéo dài giữa các cường quốc, dù trong bối cảnh khủng hoảng eo biển Đài Loan hay sau đó.
*“Mục tiêu là thuyết phục Bắc Kinh rằng hành động gây hấn trong khu vực, dù nhằm vào Đài Loan hay xa hơn, là không đáng với cái giá phải trả.” — Malcolm Davis*
Theo ông Davis, drone có thể tiến vào những khu vực nguy hiểm trong khi giữ máy bay có người lái và tàu chiến ở xa tầm vũ khí đối phương, nhưng cần đủ số lượng theo nguyên tắc “rẻ và nhiều”. Năng lực sản xuất đạn dược và hậu cần lớn hơn cũng giúp Nhật Bản duy trì các chiến dịch kéo dài.
Bài toán tài chính nặng nề
Xây dựng những năng lực này sẽ cần thời gian. Ông Chou cho rằng ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản có thể sản xuất và duy trì các hệ thống ở quy mô lớn, nhưng hiện chưa đạt tới mức đó, một số công nghệ còn cần nghiên cứu dài hạn, và áp lực tài chính sẽ rất lớn.
Ông Darren Tay, Trưởng bộ phận nghiên cứu rủi ro quốc gia châu Á của BMI thuộc Fitch Solutions, nhận định Nhật Bản có thể thực hiện chương trình 80 nghìn tỷ yen, nhưng sẽ phải đưa ra những lựa chọn tài khóa khó khăn hơn, có thể gồm tăng thuế và vay nợ thêm. Chính phủ đã cân nhắc cả phương án tăng thuế doanh nghiệp. Ông cũng lưu ý đồng yen yếu cùng chi phí thiết bị, nhân sự và bảo trì tăng cao khiến mức tăng năng lực quân sự thực tế sẽ nhỏ hơn đáng kể so với con số chi tiêu.
Phản ứng của Bắc Kinh và nghịch lý an ninh
Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không loại trừ sử dụng vũ lực để thống nhất. Phần lớn các nước, kể cả Mỹ và đồng minh Nhật Bản, không công nhận Đài Loan là quốc gia độc lập, nhưng Washington phản đối mọi nỗ lực dùng vũ lực và cam kết cung cấp vũ khí cho hòn đảo. Trung Quốc nhiều lần chỉ trích việc Nhật Bản tăng chi tiêu quốc phòng và phát triển năng lực tấn công, cảnh báo về “chủ nghĩa quân phiệt mới” và rủi ro đối với an ninh khu vực.
*“Rốt cuộc, mục đích của chính sách an ninh Nhật Bản phải là ngăn chặn chiến tranh, chứ không chỉ chuẩn bị cho nó.” — Misato Matsuoka*
Bà Matsuoka cảnh báo nếu Bắc Kinh coi đợt tăng cường của Tokyo là sự chuẩn bị can dự vào một cuộc xung đột ở Đài Loan, họ có thể điều chỉnh triển khai quân sự, củng cố “thế lưỡng nan an ninh” trong đó mỗi bên coi sự chuẩn bị phòng thủ của bên kia là mối đe dọa tấn công. Theo bà, nỗ lực tăng cường răn đe không nhất thiết dẫn tới sự ổn định lớn hơn.
