Ưu tiên pin lưu trữ và điện khí
Trong thông cáo phát đi ngày 7/10 tại Cape Town, Bộ trưởng Kgosientsho Ramokgopa cho biết Nam Phi sẽ ưu tiên triển khai 9,6 GW pin lưu trữ và điện khí như một phần của kế hoạch điện dài hạn. Giai đoạn đầu gồm 4,6 GW hệ thống pin lưu trữ năng lượng và 5 GW dự án điện chạy bằng khí.
Việc phân bổ công suất cho điện gió và điện mặt trời sẽ được thực hiện ở giai đoạn sau. Cách sắp xếp này cho thấy Nam Phi muốn giải quyết trước những “điểm nghẽn” về tính ổn định và linh hoạt của hệ thống điện, trước khi tiếp tục mở rộng các nguồn năng lượng tái tạo vốn phụ thuộc vào thời tiết.
Giải cứu điện tái tạo bị “mắc kẹt”
Hiện Nam Phi mới có năm dự án pin lưu trữ với tổng công suất 513 megawatt. Theo Bộ trưởng Ramokgopa, việc áp dụng rộng rãi hơn công nghệ này sẽ giúp khai thác tốt hơn nguồn điện gió và mặt trời đang bị “mắc kẹt”, tức đã có tiềm năng sản xuất nhưng không thể đưa lên lưới vì thiếu công suất truyền tải.
Pin lưu trữ có thể tích điện vào lúc dư thừa, chẳng hạn giữa trưa nắng gắt, và phát lại vào giờ cao điểm buổi tối. Với một hệ thống điện từng chịu cảnh cắt điện luân phiên kéo dài, khả năng điều tiết linh hoạt này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự ổn định của lưới điện.
Kế hoạch dài hạn đến năm 2039
Quyết định mới nằm trong Kế hoạch Tài nguyên Tích hợp được công bố năm ngoái, văn bản định hướng phát triển ngành điện của Nam Phi. Những điểm chính của kế hoạch gồm:
- Bổ sung hơn 105 GW công suất phát điện mới đến năm 2039, trong đó năng lượng tái tạo chiếm hơn một nửa.
- Dành 16 GW cho điện khí trong cơ cấu năng lượng đến năm 2039.
- Hiện Nam Phi đang đánh giá hồ sơ của bốn liên danh lọt vào danh sách rút gọn để cung cấp 2 GW điện khí.
Điện khí được xem là nguồn “cầu nối”, có thể khởi động nhanh để bù đắp khi gió lặng hay trời tối, đồng thời phát thải thấp hơn than. Tuy nhiên, các nhà phê bình lo ngại việc đầu tư lớn vào khí đốt có thể khiến Nam Phi phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và chậm lại quá trình chuyển đổi sạch.
Những thách thức phía trước
Thách thức lớn nhất là nguồn vốn. Xây dựng hàng chục gigawatt công suất mới, cùng hàng nghìn km đường dây truyền tải, đòi hỏi những khoản đầu tư khổng lồ trong bối cảnh tài chính công eo hẹp và tập đoàn điện lực nhà nước Eskom còn gánh nợ nặng nề. Nam Phi vì vậy ngày càng dựa vào các nhà sản xuất điện độc lập và nguồn vốn tư nhân.
Bên cạnh đó là bài toán xã hội. Ngành than gắn với sinh kế của hàng chục nghìn lao động, đặc biệt ở tỉnh Mpumalanga. Một lộ trình chuyển đổi thành công không chỉ cần công nghệ và tiền bạc, mà còn cần bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.














