Khái niệm không nhất quán theo thời gian trong chính sách kinh tế

Vào năm 2004, hai nhà kinh tế học Finn Kydland (Na Uy) và Edward Prescott (Mỹ) được trao giải Nobel Kinh tế nhờ công trình nghiên cứu về "không nhất quán theo thời gian" trong các quyết định kinh tế, tức là điều gì tối ưu trong hiện tại có thể không còn phù hợp khi hoàn cảnh thay đổi trong tương lai. Một trong những điểm nổi bật là chính sách mở rộng tài khóa trước bầu cử thường tỏ ra hấp dẫn nhưng về lâu dài lại gây mất uy tín chính sách, khi người dân dự đoán và phản ứng với các hành động của chính phủ.

Ví dụ điển hình xảy ra trong chính sách tiền tệ, khi ngân hàng trung ương cam kết duy trì lạm phát thấp nhưng lại bị cám dỗ mở rộng cung tiền sau khi các hợp đồng như tiền thuê nhà hay lương đã được ấn định theo mệnh giá, nhằm kích thích kinh tế tạm thời. Kết quả là kỳ vọng lạm phát tăng lên, gây ra lạm phát thực tế cao hơn mặc dù quyết định này có thể vẫn hợp lý từ góc độ ngắn hạn.

Độc lập của ngân hàng trung ương: bài học từ thế giới và Mỹ Latinh

Giải pháp được nhiều nền kinh tế trên thế giới áp dụng để khắc phục vấn đề không nhất quán này là chuyển giao chính sách tiền tệ cho ngân hàng trung ương độc lập. Từ thập niên 1990, các nước như New Zealand, Thuỵ Điển, Chile và nhiều quốc gia khác đã trao quyền vận hành cho ngân hàng trung ương với mục tiêu kiểm soát lạm phát do chính phủ hoặc quốc hội đề ra.