Lời thú nhận từ trung tâm bộ máy an ninh
Lời cảnh báo có trọng lượng đặc biệt bởi người nói ra nó. Ông Rezaei, cựu tổng tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và hiện là Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, phát biểu hôm thứ Bảy tại cuộc họp về ổn định kinh tế có sự tham dự của Tổng thống Masoud Pezeshkian và các bộ trưởng chủ chốt. Hãng thông tấn nhà nước IRNA không trích dẫn nguyên văn, nhưng cho biết ông mô tả tình hình thuộc hàng khó khăn nhất mà đất nước từng đối mặt và cam kết hội đồng sẽ hỗ trợ hết mức.
Tổng thống Pezeshkian cũng thừa nhận tình hình xấu đi, viết trên mạng xã hội rằng chính phủ đã chọn một tư thế mới để xử lý các điều kiện đặc biệt, nhưng không nói rõ điều đó nghĩa là gì trên thực tế. Với một giới lãnh đạo lâu nay thường đổ lỗi khó khăn cho kẻ thù bên ngoài, sự thẳng thắn ấy tự nó là tín hiệu cho thấy khủng hoảng đã sâu đến mức nào.
Vòng phong tỏa khóa van dầu
Kể từ khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân hồi tháng 7, sau khi bản ghi nhớ chấm dứt chiến tranh ký hồi tháng 6 đổ vỡ, dầu thô Iran gần như không thể đến tay người mua. Tháng 8, Washington phát động chiến dịch Operation Economic Outcast, bổ sung trừng phạt vào vận tải biển, hàng không và tài chính, và tuần trước mở rộng sang ngành ô tô và đường sắt.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói tuần này, lần đầu tiên kể từ khi Iran khai thác dầu, sẽ không có thùng dầu nào của nước này trên biển.
“Họ sẽ không có nguồn thu nào.” — Scott Bessent
Hôm Chủ nhật, Bộ trưởng Dầu mỏ Mohsen Paknejad, người hồi tháng 7 còn khẳng định xuất khẩu sẽ tiếp tục bất chấp sức ép của Mỹ, đã từ chức. Văn phòng tổng thống nêu lý do cá nhân và bổ nhiệm ông Hamid Bovard, người đứng đầu National Iranian Oil Company, làm quyền bộ trưởng. Chỉ vài giờ trước thông báo, ông Paknejad vẫn gửi đi lời trấn an cuối cùng.
“Nguồn thu từ số dầu chúng tôi đã bán vẫn đang về.” — Mohsen Paknejad
Khi đồng lương không còn nuôi nổi một cuộc sống
Với người dân Iran, khủng hoảng được đo bằng giá cả ngoài chợ:
- Đầu tháng 10, đồng rial giao dịch quanh mức 2,6 triệu đổi một USD trên thị trường tự do, so với khoảng 1,4 triệu hồi tháng 12 năm ngoái.
- Số liệu chính thức cho thấy lạm phát năm ở mức 73,6%, còn lạm phát so với cùng kỳ đạt kỷ lục 89,8%.
- Theo phía Mỹ, lệnh trừng phạt đã khiến 80–90% chuyến bay quốc tế của Iran ngừng hoạt động, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung thuốc men.
Y tá, giáo viên và nhiều người làm công ăn lương đăng thông báo nghỉ việc vì thu nhập không còn đủ trang trải cho gia đình, trong khi những công chức hưu trí xuống đường phản đối vì không được nhận đủ lương hưu. Cơn khủng hoảng nhiên liệu, một nghịch lý ở một cường quốc dầu mỏ, càng khiến đời sống thêm chật vật.
Cuộc chiến tiêu hao: ai chịu đau giỏi hơn
Sức ép kinh tế đã thay chiến trường trở thành mặt trận chính của cuộc xung đột. Giới chức Mỹ cho rằng họ đang thắng: theo JPMorgan, xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông đã phục hồi khoảng 98% mức trước chiến tranh, trong khi xuất khẩu của Iran gần như bằng không. Tuy vậy, giá dầu vẫn cao hơn trước chiến sự, eo biển Hormuz vẫn nguy hiểm, và hạ tầng năng lượng bị hư hại tiếp tục kìm hãm năng lực lọc dầu cũng như xuất khẩu khí đốt.
Theo giới phân tích, Tehran hy vọng những tổn thất kéo dài sẽ gây khó cho Tổng thống Donald Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ ngày 3/11. Ngoại trưởng Abbas Araghchi từng tuyên bố eo biển sẽ không mở lại hoàn toàn nếu không có nới lỏng trừng phạt và bồi thường chiến tranh, còn Washington đòi Iran ngừng hoàn toàn làm giàu urani. Qatar đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách, nhưng chưa bên nào chịu nhún.
Một số nhà phân tích cảnh báo một Tehran bị dồn vào chân tường vẫn có thể tấn công các cơ sở năng lượng vùng Vịnh. Số khác dõi theo mặt trận trong nước, nơi ký ức về các cuộc biểu tình bị đàn áp đẫm máu mùa đông năm ngoái vẫn còn nguyên. Sự thẳng thắn của ông Rezaei cho thấy giới lãnh đạo hiểu rằng phép thử khắc nghiệt nhất có lẽ không nằm ngoài biển khơi, mà ở ngay khu chợ.

















