Ngôn ngữ của nghi thức
Tại những hội nghị như APEC, các chi tiết nghi thức – ai ra sân bay đón, ai đứng ở đâu trong ảnh chính thức – thường mang theo thông điệp chính trị. Với bà Takaichi, những tín hiệu ấy khá rõ ràng:
- Bà được một nhà ngoại giao Trung Quốc đã nghỉ hưu, thay vì một quan chức đương nhiệm, cùng Đại sứ Nhật Bản Kenji Kanasugi ra đón tại sân bay
- Tổng thống Mỹ Donald Trump được Chủ tịch Xi Jinping đích thân đón, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cũng được tiếp đón nồng hậu hơn
- Trong ảnh chung, bà Takaichi đứng ở hàng sau, lệch sang một bên, cách xa ông Xi – người đứng cạnh ông Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin
- Chưa có cuộc gặp chính thức nào giữa bà Takaichi và ông Xi được công bố
Ông Jeremy Chan, chuyên gia phân tích cấp cao của Eurasia Group, nhận định Bắc Kinh tìm cách hạ thấp vị thế chính thức của bà xuống mức người đứng đầu chính phủ thay vì nguyên thủ quốc gia.
Vài phút trò chuyện không phiên dịch
Trong buổi chào hỏi sáng 19/11, trong khi phần lớn các nhà lãnh đạo chỉ bắt tay rồi bước tiếp, bà Takaichi dành vài phút cố gắng trò chuyện với ông Xi mà không có phiên dịch bên cạnh.
Việc bà ấy tham gia các cuộc trao đổi chính thức hay thậm chí không chính thức với ông Xi ngày càng trở nên khó khăn.
Theo ông Koga, mục đích của bà Takaichi là thể hiện hình ảnh rằng bà vẫn có thể giao tiếp với nhà lãnh đạo Trung Quốc bất chấp căng thẳng.
Tại cuộc họp báo chiều cùng ngày, bà nói lập trường của Nhật Bản về Đài Loan vẫn như trong Tuyên bố chung Nhật – Trung năm 1972, đồng thời cho biết chính quyền của bà đang trao đổi với phía Trung Quốc về các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.
Cái giá kinh tế của băng giá ngoại giao
Giới phân tích cảnh báo sự đón tiếp lạnh nhạt cho thấy Bắc Kinh chưa mặn mà hàn gắn quan hệ, và điều đó có thể kéo dài các hạn chế mà Trung Quốc áp lên Nhật Bản, từ kiểm soát xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng và đất hiếm có thể dùng cho mục đích quân sự, đến việc ngừng nhập khẩu hải sản Nhật Bản.
Sự đón tiếp lạnh nhạt của Trung Quốc dành cho bà Takaichi cho thấy khá rõ rằng Bắc Kinh chưa sẵn sàng tha thứ cho những phát ngôn của bà về Đài Loan.
Ông Chan dự đoán quan hệ song phương sẽ tiếp tục căng thẳng chừng nào bà Takaichi còn tại vị. Ông Tianchen Xu, chuyên gia kinh tế cấp cao của Economist Intelligence Unit, cho rằng Nhật Bản có thể tiếp tục phải đối mặt với nguồn cung đất hiếm bị hạn chế từ Trung Quốc trong năm tới – một thách thức lớn với các ngành công nghiệp từ ô tô điện đến điện tử.
Điều kiện từ Bắc Kinh, lập trường từ Tokyo
Trung Quốc đã yêu cầu bà Takaichi rút lại phát ngôn nhưng bà không làm vậy, chỉ nhấn mạnh rằng cánh cửa đối thoại vẫn rộng mở. Từ phía Bắc Kinh, những tiếng nói gần với quan điểm chính thức cho rằng Tokyo cần thể hiện sự linh hoạt hơn.
*“Điều đó sẽ thực sự giúp làm sáng tỏ một số hiểu lầm giữa hai nước.” – Wang Huiyao, nhà sáng lập Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa*
Ông Wang Huiyao cho rằng bà Takaichi cần thể hiện sự “suy xét lại” về những gì đã nói về Đài Loan, viện dẫn việc ông Trump từng nói Mỹ sẽ tránh can dự vào vấn đề này. Trong khi đó, phía Nhật Bản coi việc chuẩn bị cho khủng hoảng eo biển Đài Loan là vấn đề an ninh sống còn – khoảng cách lập trường khiến lối thoát cho quan hệ hai nước vẫn còn xa.

















