Tòa phúc thẩm Mỹ bác yêu cầu của chính quyền Trump ngăn California kiểm phiếu bầu qua thư của hơn 20.000 cử tri bị nghi không phải công dân

Hôm thứ Hai (26/10), hội đồng ba thẩm phán của Tòa phúc thẩm khu vực 9 đặt trụ sở tại San Francisco đã từ chối đề nghị của Bộ Tư pháp Mỹ về việc ngăn California kiểm những phiếu bầu qua thư đến từ danh sách hơn 20.000 cử tri đã đăng ký mà chính phủ liên bang nghi là người không có quốc tịch. Với kết quả 2-1, đây là thất bại mới nhất trong nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm mở rộng vai trò của liên bang trong việc giám sát bầu cử, chỉ ít ngày trước khi cử tri đi bỏ phiếu để quyết định đảng Cộng hòa có giữ được quyền kiểm soát Quốc hội hay không.

Ý kiến đa số không phán xét đúng sai về nội dung tranh chấp. Các thẩm phán chỉ ra rằng Bộ Tư pháp đã không cho thẩm phán liên bang ở Los Angeles cơ hội thỏa đáng để xem xét vụ kiện, nên việc tòa cấp trên lên tiếng lúc này là quá vội vàng. Phiên điều trần ở tòa cấp dưới được ấn định vào thứ Ba. Trong ý kiến đồng thuận riêng, thẩm phán Gabriel Sanchez nhấn mạnh rằng chính phủ liên bang đang đòi tòa án can thiệp vào một lĩnh vực vốn thuộc thẩm quyền truyền thống của tiểu bang.

“…gây ra sự hỗn loạn và nhầm lẫn cho cả cử tri lẫn các quan chức bầu cử.” — Gabriel Sanchez

Căng thẳng leo thang từ giữa tháng 10, khi Bộ Tư pháp gửi thư cho Ngoại trưởng California Shirley Weber và người đứng đầu cơ quan đăng ký cử tri hạt Los Angeles Dean Logan, kèm một chiếc USB có mật khẩu chứa danh sách những người bị nghi không có quốc tịch nhưng đã được gửi phiếu bầu qua thư. Bức thư đưa ra hạn chót 48 giờ và nêu ba yêu cầu:

Khi California từ chối, Bộ Tư pháp nộp đơn kiện ra tòa liên bang ở Los Angeles ngày 15/10 rồi gửi kiến nghị khẩn cấp lên Tòa phúc thẩm khu vực 9. Đáng chú ý, chính phủ không cho biết bao nhiêu người trong danh sách thực sự đã gửi phiếu. Ngày 19/10, giới chức Bộ Tư pháp cho biết 28 người trong số đó đã bị truy tố hình sự vì bỏ phiếu bất hợp pháp – một con số rất nhỏ so với hơn 20.000 cái tên bị nghi ngờ. Bộ lập luận rằng một khi phiếu bất hợp pháp đã được kiểm và trộn lẫn với phiếu hợp lệ, thiệt hại có thể không còn cứu vãn được.

Phía California khẳng định hệ thống ngăn chặn người không có quốc tịch đi bầu của bang rất chặt chẽ, và cho rằng các cáo buộc của Bộ Tư pháp dựa trên nguồn dữ liệu thiếu tin cậy. Trong hồ sơ nộp tòa ngày 20/10, các luật sư đại diện cho bà Weber mô tả vụ kiện là một màn trình diễn chính trị liều lĩnh, đồng thời cảnh báo nó có thể tước quyền bầu cử của hàng nghìn người dân California.

Giới chức bang cũng lập luận rằng việc gạt phiếu sang một bên theo yêu cầu của liên bang là trái luật, bởi danh sách chưa hề được xác minh.

Thống đốc Gavin Newsom gọi vụ kiện là nỗ lực nhằm đàn áp cử tri California chỉ ba tuần trước ngày bầu cử. Sau phán quyết hôm thứ Hai, Bộ trưởng Tư pháp bang Rob Bonta, một chính trị gia đảng Dân chủ, hoan nghênh quyết định của tòa như một gờ giảm tốc cần thiết trước những gì ông coi là các đòn tấn công vào Hiến pháp và nền dân chủ Mỹ.

“Đây là một nỗ lực đáng buồn và tuyệt vọng của ông Trump nhằm lợi dụng Bộ Tư pháp đã bị chính trị hóa của mình…” — Gavin Newsom

Các nhà hoạt động vì quyền bầu cử lo ngại phương pháp mà chính quyền Trump dùng để rà soát danh sách cử tri – vốn dựa nhiều vào một cơ sở dữ liệu của Bộ An ninh Nội địa từng bị chỉ trích là gắn cờ nhầm – có thể khiến những người đã nhập tịch hợp pháp bị loại khỏi danh sách. Với họ, mỗi cái tên bị đánh dấu sai không chỉ là một lỗi giấy tờ, mà là một công dân bị đặt dấu hỏi về quyền cơ bản nhất của mình.

Trong khi đó, mọi bằng chứng hiện có đều cho thấy việc người không đủ điều kiện đi bầu là cực kỳ hiếm. Một cuộc điều tra của Reuters công bố hồi tháng 7 chỉ tìm thấy 129 trường hợp người không có quốc tịch bị truy tố liên bang vì bỏ phiếu trái phép, và nhiều vụ dường như xuất phát từ sự nhầm lẫn hoặc lỗi hành chính hơn là cố ý gian lận. Theo ABC News, từ đầu năm Bộ Tư pháp đã truy tố khoảng 90 người vì các sai phạm bầu cử, trong đó khoảng 50 người bị cáo buộc bỏ phiếu khi không có quốc tịch. Giáo sư luật Rick Hasen của Đại học UCLA nhận định các vụ truy tố dường như nhằm khiến vấn đề trông nghiêm trọng hơn thực tế.

California là bang đông dân nhất nước Mỹ và có nhiều ghế Hạ viện nhất với 52 ghế. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay, đảng Dân chủ đang tìm cách giành lại Hạ viện từ tay đảng Cộng hòa, vốn chỉ nắm thế đa số mong manh ở cả hai viện. Vì vậy, mọi tranh chấp về việc lá phiếu nào được đếm ở California đều mang sức nặng vượt xa ranh giới tiểu bang.

Vụ kiện cũng nằm trong một chiến dịch rộng lớn hơn. Bộ Tư pháp đã cảnh báo quan chức bầu cử của cả 50 bang rằng họ có thể bị truy tố hình sự nếu cố ý để người không có quốc tịch ở lại danh sách cử tri hoặc bỏ phiếu. Bộ này cũng đã kiện 30 bang cùng Đặc khu Columbia vì không chịu cung cấp đầy đủ danh sách cử tri kèm dữ liệu cá nhân nhạy cảm, nhưng đến nay đã thua 26 vụ mà chưa thắng vụ nào. Phiên điều trần hôm thứ Ba ở Los Angeles vì thế sẽ là phép thử tiếp theo cho câu hỏi lớn: ai thực sự có tiếng nói cuối cùng đối với lá phiếu của người Mỹ.