Phán quyết lịch sử tại The Hague
Trong phiên tuyên án tại The Hague, Chánh án Yuji Iwasawa cho biết tòa xác định lực lượng an ninh Myanmar đã giết hại hàng nghìn thường dân Rohingya, gây ra bạo lực tình dục trên diện rộng, những hành vi cực kỳ tàn bạo với trẻ em và tấn công cả những người đang chạy trốn.
Cộng hòa Liên bang Myanmar đã phạm tội diệt chủng đối với nhóm Rohingya ở miền Bắc bang Rakhine.
Đây là lần thứ tư kể từ Holocaust một tòa án quốc tế xác lập tội diệt chủng, sau các vụ ở Rwanda năm 1994, Srebrenica ở Bosnia năm 1995 và tội ác của Khmer Đỏ tại Campuchia cuối thập niên 1970. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên ICJ quy trách nhiệm diệt chủng cho một nhà nước. Phán quyết là chung thẩm và không thể kháng cáo.
Những tội ác được tòa xác lập
Trong bản án dài 191 trang, các thẩm phán liệt kê những hành vi trong các chiến dịch gọi là “thanh lọc” năm 2017:
- Quân đội Myanmar hành quyết hàng loạt đàn ông và trẻ em trai, đồng thời cưỡng hiếp và bạo lực tình dục trên diện rộng đối với phụ nữ Rohingya.
- Hàng trăm ngôi làng bị đốt cháy hoặc san phẳng; ít nhất 10.000 người thiệt mạng theo số liệu của phái bộ tìm hiểu sự thật của Liên Hợp Quốc.
- Ít nhất 700.000 người Rohingya buộc phải rời bỏ Myanmar, quốc gia đa số theo đạo Phật.
- Quân đội chủ động lan truyền ngôn từ thù hận nhắm vào người Rohingya trên Facebook, mạng xã hội phổ biến nhất khi đó.
Tội diệt chủng hiếm khi được chứng minh vì đòi hỏi phải xác lập ý định cụ thể nhằm tiêu diệt một nhóm người. Tòa kết luận rằng “suy luận hợp lý duy nhất” giải thích hành động của Myanmar là ý định tiêu diệt một phần đáng kể cộng đồng Rohingya ở miền Bắc bang Rakhine.
Bản án cũng dẫn chiếu cuộc điều tra của Reuters về vụ sát hại 10 người Rohingya tại làng Inn Din ngày 7/9/2017, sau đó hai phóng viên của hãng bị giam hơn 500 ngày.
Nước mắt và niềm vui tại Cox's Bazar
Tại khu tị nạn rộng lớn Cox's Bazar ở Bangladesh, hơn 1.000 người đã reo hò khi phán quyết được truyền hình trực tiếp. Với những người mất tất cả, đây là khoảnh khắc sự thật được thừa nhận.
Trong nhiều thập kỷ, quân đội Miến Điện đã tìm cách xóa bỏ bản sắc của chúng tôi, phủ nhận sự tồn tại của chúng tôi và phớt lờ nỗi đau của chúng tôi.
Bà Wai Wai Nu, Giám đốc điều hành Mạng lưới Hòa bình Phụ nữ và từng là tù nhân chính trị, cho rằng phán quyết đã vĩnh viễn đập tan “lời dối trá do nhà nước bảo trợ”. Ông Sayed Ullah, đại diện cộng đồng tại Cox's Bazar, nói phán quyết sẽ tiếp thêm sức mạnh cho nỗ lực trở về quê hương. Chính quyền Myanmar, vốn phủ nhận tội diệt chủng và cho rằng quân đội chỉ trấn áp phiến quân, chưa phản hồi.
Công lý trên giấy và bài toán thực thi
Tòa yêu cầu Myanmar bồi thường cho người Rohingya, với mức cụ thể sẽ được xác định sau, và cho phép những người bị buộc rời đi được trở về nơi cư trú một cách an toàn, có phẩm giá, đoàn tụ gia đình. Tuy nhiên, ICJ có rất ít công cụ để cưỡng chế. Ngay trong ngày, Anh, cựu cường quốc thuộc địa, tuyên bố trục xuất tùy viên quốc phòng Myanmar, còn hai nghị sĩ Anh kêu gọi đưa nghị quyết ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Một ngày lịch sử của công lý quốc tế.
Ông James Goldston, Giám đốc điều hành Sáng kiến Công lý Xã hội Mở, nhận định phán quyết cho thấy vai trò sống còn của luật pháp quốc tế trong việc xác lập sự thật và quy trách nhiệm. Giới chuyên gia dự báo phán quyết sẽ tác động tới các vụ án khác, trong đó có vụ Nam Phi cáo buộc Israel diệt chủng tại Gaza năm 2023; Israel bác bỏ cáo buộc này. ICJ giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia, khác với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) chuyên truy tố cá nhân.














