Một phán quyết chưa từng có tiền lệ
Theo báo The Guardian, phán quyết được theo dõi sát sao này sẽ đặt ra một chuẩn mực then chốt của thế kỷ 21 đối với tội ác nghiêm trọng nhất trong luật quốc tế – tội danh được định nghĩa sau thảm họa Holocaust do Đức Quốc xã gây ra.
Trong hai vụ án trước đây liên quan đến các tội ác ở vùng Balkan, ICJ đều không kết luận quốc gia nào trực tiếp chịu trách nhiệm về tội diệt chủng, dù Serbia bị xác định có trách nhiệm pháp lý vì đã không ngăn chặn vụ thảm sát ở Srebrenica.
*“Cộng đồng quốc tế đã thất bại trong việc ngăn chặn những hành động tàn bạo của quân đội Myanmar đối với người Rohingya chín năm trước.” – Yanghee Lee, cựu điều tra viên nhân quyền của Liên Hợp Quốc về Myanmar*
Thách thức chứng minh “ý định”
Một vấn đề then chốt trong các vụ án trước đây là làm sao chứng minh “ý định” – bởi tội diệt chủng được định nghĩa là những hành vi được thực hiện với ý định tiêu diệt toàn bộ hoặc một phần một nhóm dân tộc, sắc tộc, chủng tộc hay tôn giáo.
Tại các phiên điều trần, Bộ trưởng Tư pháp Gambia Dawda Jallow nhấn mạnh rằng vụ kiện không xoay quanh những vấn đề trừu tượng của luật quốc tế, mà là về những con người thật và những câu chuyện thật.
Người Rohingya ở Myanmar đã bị nhắm tới để hủy diệt.
Tiếng nói của những người sống sót
Bà Antonia Mulvey, người sáng lập tổ chức Legal Action Worldwide đại diện cho hàng trăm người Rohingya sống sót, cho biết bà “lạc quan một cách thận trọng”. Theo bà, hành động của chính quyền cho thấy những “khuôn mẫu hành vi” chứng minh rõ ý đồ hủy diệt nhóm người này:
- Các cuộc tấn công vào làng mạc diễn ra theo cùng một cách thức: nhắm vào dân thường, đốt phá làng, tách riêng đàn ông và phụ nữ.
- Bạo lực tình dục được bà coi là yếu tố then chốt để chứng minh ý định hủy diệt, và cách tòa xử lý vấn đề này sẽ là phần quan trọng của phán quyết.
- Hồi tháng 1, ICJ đã tổ chức các phiên họp kín để nghe trực tiếp lời kể của những người sống sót từ các trại tị nạn ở Bangladesh, trong đó có những lời khai về các hố chôn tập thể.
Ý nghĩa vượt ra ngoài biên giới Myanmar
Phán quyết sẽ tạo thêm sức ép quốc tế đối với ông Min Aung Hlaing, người chỉ huy quân đội trong các cuộc tấn công giai đoạn 2016–2017, sau đó lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi năm 2021 và được đưa lên làm tổng thống dân sự hồi tháng 4 sau cuộc bầu cử bị chỉ trích rộng rãi. Ông cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) điều tra về cáo buộc tội ác chống lại loài người.
Giới quan sát cho rằng phán quyết sẽ là gợi ý rõ nhất về cách các thẩm phán có thể đánh giá vụ kiện Nam Phi đệ trình đối với Israel liên quan đến chiến dịch ở Gaza, điều Israel kiên quyết bác bỏ. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cảnh báo ICJ không được thiết lập một chuẩn mực có thể bị dùng để chống lại “binh sĩ đồng minh”. ICJ không có cơ chế cưỡng chế thi hành, nhưng các phán quyết của tòa trước đây thường được tôn trọng.
Khát vọng công lý và phẩm giá
Hơn một triệu người Rohingya hiện vẫn sống tại khu định cư tị nạn lớn nhất thế giới ở Bangladesh, trong khi ước tính chưa đến 600.000 người còn ở lại Myanmar. Một người Rohingya phải di tản trong nước chia sẻ hy vọng phán quyết sẽ giúp chấm dứt nhiều thập kỷ bị đàn áp và phân biệt đối xử.
Chúng tôi không chỉ cầu xin sự cảm thông; chúng tôi đòi công lý, sự công nhận, quyền bình đẳng và một tương lai nơi con cái chúng tôi được sống an toàn, có phẩm giá trên chính quê hương mình.















