Từ cao trào đến khoảng lặng
Theo số liệu LSEG do Reuters dẫn lại, giá trị M&A toàn cầu quý III/2026 đạt 993 tỷ USD, thấp hơn 41% so với quý II. Chỉ có 10 thương vụ trên 10 tỷ USD được công bố, mức ít nhất kể từ quý IV/2024. Một số hồ sơ lớn vẫn thu hút sự chú ý, trong đó có đề xuất của Banca Monte dei Paschi liên quan đến Banco BPM tại Italy và nỗ lực của Gold Fields nhằm mua Northern Star Resources. Những thương vụ quy mô lớn vì thế chưa biến mất, nhưng nhịp công bố đã chậm hơn sau giai đoạn bùng nổ.
Cần phân biệt sự giảm tốc của một quý với xu thế cả năm. Trong chín tháng đầu 2026, tổng giá trị M&A vẫn tăng 28% so với cùng kỳ, lên 3.900 tỷ USD, cao nhất cho giai đoạn tương ứng kể từ 2001; ngược lại, số lượng giao dịch giảm 8%. Điều này phản ánh thị trường ngày càng tập trung vào những thương vụ lớn và được lựa chọn kỹ, thay vì làn sóng mua bán rộng khắp.
Giá vốn đang thay đổi phép tính của người mua
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm lên 5,34% ngày 1/10, mức cao nhất từ 2002, trong bối cảnh giá năng lượng gây thêm sức ép lạm phát. Với người đi mua doanh nghiệp, lãi suất cao đồng nghĩa chi phí huy động nợ lớn hơn; với cổ đông bên bán, nó khiến các mức định giá quá tham vọng khó được chấp thuận.
Một khoản cộng hưởng kỳ vọng trong tương lai không còn dễ dàng bù đắp khoản lãi vay phải trả hôm nay.
John Collins, lãnh đạo M&A toàn cầu tại Morgan Stanley, nhận xét lợi suất cao khiến việc định giá đôi khi khó khăn hơn, nhưng ông chưa coi đây là bằng chứng đủ để tuyên bố một chu kỳ suy giảm. Quan điểm thận trọng này phản ánh thực tế: những doanh nghiệp có dòng tiền vững và nhu cầu mở rộng thiết yếu vẫn có thể giao dịch, dù phải đàm phán lâu hơn về giá, cấu trúc vốn và rủi ro.
Châu Á đi ngược chiều, công nghệ vẫn là động lực
Trong khi hoạt động mua bán tại Mỹ và châu Âu giảm mạnh so với quý trước, M&A khu vực châu Á - Thái Bình Dương đạt 242 tỷ USD, tăng 8% theo quý và 36% so với cùng kỳ năm trước. Các giao dịch xuyên biên giới trên toàn thế giới cũng tăng 32% trong chín tháng. Doanh nghiệp không chỉ tìm thêm thị phần: họ còn săn công nghệ, chuỗi cung ứng, tài nguyên và năng lực bước vào các thị trường mới.
Đặc biệt, các thương vụ mua cổ phần chiến lược trong lĩnh vực công nghệ chiếm khoảng 24% giá trị M&A toàn cầu từ đầu năm. Trí tuệ nhân tạo và hạ tầng trung tâm dữ liệu đang khuyến khích các công ty tìm quy mô nhanh hơn, nhưng chính những ngành này chịu sức ép từ điện năng, vốn đầu tư và yêu cầu sinh lời. Động lực tăng trưởng và nỗi lo định giá vì thế tồn tại song song.
Thị trường vốn mở cửa nhưng không còn dễ dãi
Các đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), không kể SPAC, đã huy động 215 tỷ USD toàn cầu trong chín tháng, mức cao nhất kể từ 2021. Đáng chú ý, vụ niêm yết SpaceX trong tháng 6 đem lại nguồn vốn và cổ phiếu có thể sử dụng làm phương tiện thanh toán cho các thương vụ tiếp theo. Tuy nhiên, riêng quý III, thị trường phát hành cổ phiếu huy động 284 tỷ USD, giảm 26% so với quý II dù cao hơn 39% so với cùng kỳ 2025.
Những con số này cho thấy dòng tiền chưa khép lại, song nhà đầu tư đòi hỏi doanh nghiệp chứng minh rõ lợi ích và rủi ro. Một số kế hoạch IPO gắn với công nghệ đã bị lùi khi lãi suất cao và trở ngại về hệ sinh thái trung tâm dữ liệu xuất hiện. Sarah Jones thuộc Clifford Chance gọi quý III là sự bình thường hóa sau một quý II đặc biệt sôi động, chứ chưa phải điểm kết thúc của chu kỳ.
