Phán quyết được chờ đợi suốt bảy năm
Các thẩm phán dự kiến bắt đầu đọc phán quyết lúc 10 giờ sáng (9 giờ GMT), kéo dài tới 90 phút. Hội đồng 15 thẩm phán sẽ xác định liệu tội diệt chủng có xảy ra hay không, và liệu hành vi của quân đội hay các cơ quan nhà nước khác của Myanmar có vi phạm nghĩa vụ của nước này theo Công ước Diệt chủng.
Gambia, với sự hậu thuẫn của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC), đệ đơn kiện vào tháng 11/2019. Hành trình pháp lý kéo dài qua nhiều giai đoạn: các phiên điều trần về biện pháp khẩn cấp tạm thời năm 2019, bản biện hộ của Gambia năm 2020, bản phản biện của Myanmar năm 2023, và các phiên điều trần về nội dung vụ án hồi tháng 1/2026.
Lời buộc tội và lời bác bỏ
Gambia lập luận rằng Myanmar phải chịu trách nhiệm nhà nước về tội diệt chủng trong chiến dịch quân sự năm 2017. Một phái bộ tìm hiểu sự thật của Liên Hợp Quốc từng kết luận chiến dịch này bao gồm “các hành vi diệt chủng”.
Gambia yêu cầu tòa buộc Myanmar bồi thường và bảo đảm người tị nạn Rohingya được hồi hương an toàn.
Phía Myanmar khẳng định quân đội chỉ phản ứng chính đáng trước các cuộc tấn công của nhóm vũ trang Quân đội Cứu thế Rohingya Arakan, đồng thời cho rằng Gambia không có tư cách pháp lý để khởi kiện vì không liên quan trực tiếp đến Myanmar hay người Rohingya. Các quan chức chính phủ do quân đội hậu thuẫn chưa phản hồi đề nghị bình luận.
*“Phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế về Myanmar sẽ đánh dấu một thời khắc quan trọng trong hành trình tìm kiếm công lý của người Rohingya.” – Maria Elena Vignoli, cố vấn cấp cao về công lý quốc tế của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền*
Thách thức chứng minh tội diệt chủng
Tội diệt chủng hiếm khi được xác lập tại các tòa án quốc tế, chủ yếu vì bên buộc tội phải chứng minh ý định cụ thể nhằm tiêu diệt toàn bộ hoặc một phần một nhóm dân tộc, sắc tộc, chủng tộc hay tôn giáo. Kể từ thảm họa Holocaust, chỉ một số ít trường hợp được công nhận:
- Cuộc diệt chủng ở Rwanda năm 1994.
- Vụ thảm sát Srebrenica ở Bosnia năm 1995.
- Tội ác của chế độ Khmer Đỏ ở Campuchia cuối thập niên 1970.
Giới chuyên gia pháp lý sẽ phân tích kỹ phán quyết để tìm manh mối về cách ICJ đánh giá trách nhiệm nhà nước đối với các tội ác quốc tế. Tuy phán quyết của ICJ là chung thẩm, tòa có rất ít công cụ để cưỡng chế thi hành. ICJ cũng khác với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), nơi truy tố các cá nhân và có thể tuyên án tù.
Những người chờ đợi ở Cox’s Bazar
Với hơn một triệu người Rohingya đang sống trong các trại tị nạn ở Bangladesh, phán quyết này không chỉ là một sự kiện pháp lý mà còn là câu trả lời cho câu hỏi liệu nỗi đau của họ có được thế giới thừa nhận hay không. Theo Cơ quan Tị nạn Liên Hợp Quốc, việc nhiều quốc gia cắt giảm viện trợ trong năm qua đã khiến điều kiện sống trong các trại càng thêm tồi tệ.
Các luật sư và nhà hoạt động nhân quyền cho rằng dù kết quả ra sao, vụ án đã tạo tiền lệ quan trọng: một quốc gia nhỏ ở Tây Phi, không có lợi ích trực tiếp, vẫn có thể đưa một quốc gia khác ra tòa vì nghĩa vụ chung theo Công ước Diệt chủng.














