Dầu thô là nỗi lo nổi bật
Theo khảo sát do Nikkei Research thực hiện cho Reuters từ ngày 18/9 đến 2/10, trong số 508 doanh nghiệp được liên hệ có 215 doanh nghiệp trả lời ẩn danh. Khoảng 37% số người tham gia xem biến động dầu thô là rủi ro hàng đầu cho lợi nhuận, trong khi 21% chọn biến động ngoại hối và 19% đề cập lãi suất cao hơn. Đây là đánh giá về mối lo lớn nhất của người trả lời, không phải dự báo trực tiếp rằng lợi nhuận sẽ giảm đúng tỷ lệ đó.
Với Nhật Bản, dầu không chỉ dùng trong giao thông. Chi phí năng lượng len vào hoạt động sản xuất, hóa chất, vật liệu xây dựng, vận chuyển và mọi khâu hậu cần. Năm 2025, 94% lượng dầu thô nước này nhập khẩu đến từ Trung Đông, khiến những gián đoạn quanh khu vực xuất khẩu then chốt có khả năng truyền nhanh đến bảng cân đối của doanh nghiệp.
Chiến sự liên quan Mỹ, Israel và Iran từ cuối tháng 2 làm thị trường dầu lo ngại nguồn cung và đẩy chi phí nhiều sản phẩm có nguồn gốc từ dầu lên cao. Trong hoàn cảnh này, công ty khó lập ngân sách ổn định: mua nguyên liệu hôm nay có thể khác xa kỳ vọng đặt ra vài tháng trước, còn việc tăng giá bán lại phụ thuộc sức chịu đựng của khách hàng.
Tỷ giá và lãi suất tạo thêm sức ép
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tỷ giá thay đổi có thể tác động theo nhiều hướng: đồng yen yếu làm đầu vào nhập khẩu đắt đỏ, còn yen mạnh có thể làm giảm giá trị doanh thu ở nước ngoài khi quy đổi. Không có một diễn biến tỷ giá duy nhất có lợi cho tất cả các ngành. Điều đáng ngại với nhà quản lý là biên độ thay đổi và mức độ khó đoán của nó.
Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất lên đỉnh 31 năm vào tháng 9. Lãi suất cao hỗ trợ nỗ lực kiềm chế lạm phát nhưng khiến dự án sử dụng vốn vay phải tính toán lại dòng tiền. Bất động sản và xây dựng đặc biệt nhạy cảm khi khoản thanh toán vay tăng, người mua nhà thận trọng hơn và nhu cầu vật liệu có thể suy giảm.
Một người quản lý thuộc ngành gốm và vật liệu xây dựng được Reuters dẫn lời đã liên hệ trực tiếp giá năng lượng tăng với nguy cơ cắt giảm đầu tư khi lãi suất cao làm nguội nhu cầu xi măng. Sự kết hợp giữa đầu vào đắt đỏ và thị trường cuối yếu đi có thể khiến doanh nghiệp không dễ chuyển toàn bộ chi phí tăng sang khách hàng.
AI mang cơ hội nhưng chưa hết bất định
Không phải mọi tín hiệu kinh tế đều u ám. Làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo đang kéo nhu cầu đối với chip tiên tiến, thiết bị và trung tâm dữ liệu. Một số nhà sản xuất công nghiệp Nhật Bản được hưởng lợi từ chu kỳ xây dựng hạ tầng này; song nhu cầu mới cũng làm câu hỏi về tính bền vững của tăng trưởng trở nên cấp bách.
Các doanh nghiệp tham gia khảo sát nhấn mạnh cần theo dõi thời điểm nhu cầu do AI thúc đẩy có thể chậm lại. Một dự án trung tâm dữ liệu thường cần nguồn điện, giấy phép, thiết bị và vốn trong nhiều năm; chỉ cần một mắt xích đình trệ cũng có thể buộc nhà đầu tư điều chỉnh tiến độ, từ đó ảnh hưởng nhà cung cấp.
Viện Nghiên cứu Mitsubishi trong tháng 9 nhận định đầu tư AI có thể tiếp tục mở rộng trong trung và dài hạn, nhưng tốc độ có khả năng phải điều chỉnh vì hạn chế nguồn điện, quy định nghiêm ngặt hơn và chi phí tăng. Do vậy, AI là nguồn cơ hội đáng kể chứ không phải tấm lá chắn trước mọi biến động năng lượng và tài chính.
Lợi nhuận nửa cuối năm bị nhìn nhận dè dặt
Bức tranh lợi nhuận nửa đầu năm tài chính kết thúc vào tháng 9 tương đối phân hóa: 32% người trả lời cho rằng lợi nhuận ròng sẽ vượt kế hoạch ban đầu, 22% dự kiến thấp hơn và 46% nhìn nhận vẫn đúng dự báo. Các kết quả chính thức của doanh nghiệp cho giai đoạn tháng 4 đến tháng 9 dự kiến được công bố từ cuối tháng 10 sang tháng 11.
Với nửa cuối năm, tâm lý có phần dè dặt hơn: 22% dự báo lợi nhuận thấp hơn mục tiêu, so với 20% kỳ vọng vượt kế hoạch; 58% giữ nguyên đánh giá trước đó. Chênh lệch không lớn, nhưng cho thấy mức độ cảnh giác đã tăng trong bối cảnh chi phí dầu, lãi vay và tỷ giá cùng biến động.
Điều quan trọng là các con số phản ánh quan điểm của 215 doanh nghiệp trả lời, không đại diện cho kết quả chắc chắn của mọi công ty Nhật Bản. Trước một môi trường nhiều lớp rủi ro, khả năng tiết kiệm năng lượng, phân tán nguồn cung và bảo vệ dòng tiền có thể quyết định ai chống chịu tốt hơn trong mùa báo cáo sắp tới.

















