Phán quyết lịch sử quy trách nhiệm diệt chủng trực tiếp cho một quốc gia
Ngày 19/11/2026 tại trụ sở Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) ở The Hague, Chánh án Yuji Iwasawa đã đọc bản phán quyết cuối cùng khẳng định Cộng hòa Liên bang Myanmar đã thực hiện hành vi diệt chủng đối với nhóm người Rohingya ở bang Bắc Rakhine. Tòa xác định lực lượng an ninh Myanmar đã sát hại hàng nghìn dân thường Rohingya — chấp nhận số liệu của phái bộ tìm hiểu sự thật Liên Hợp Quốc với ít nhất 10.000 người thiệt mạng — đồng thời thực hiện hành vi bạo lực tình dục tràn lan, bạo lực cực đoan nhắm vào trẻ em và tấn công người dân đang chạy trốn.
Hội đồng gồm 15 thẩm phán nhấn mạnh rằng "suy luận hợp lý duy nhất có thể lý giải cho các hành động của Myanmar là ý định tiêu diệt một bộ phận đáng kể của nhóm được bảo vệ, cụ thể là cộng đồng Rohingya ở bang Bắc Rakhine", qua đó đáp ứng đầy đủ ngưỡng pháp lý khắt khe của Công ước Diệt chủng năm 1948. Phán quyết của ICJ mang tính chung thẩm và không thể kháng cáo.
"Suốt nhiều thập kỷ, quân đội Miến Điện đã tìm cách xóa bỏ bản sắc, phủ nhận sự tồn tại và phớt lờ nỗi đau của chúng tôi. Khi kết luận Myanmar phạm tội diệt chủng, yêu cầu bảo đảm không tái diễn, cũng như buộc bồi hoàn và bồi thường, tòa án cao nhất thế giới đã vĩnh viễn đập tan lời dối trá do nhà nước bảo trợ đó." Wai Wai Nu
Nghĩa vụ hồi hương an toàn và tia hy vọng cho 1,2 triệu người tị nạn
Tại các khu trại tị nạn đông đúc ở Cox’s Bazar, Bangladesh — nơi khoảng 1,2 triệu người Rohingya đang sống lưu vong sau làn sóng di tản cưỡng bức khiến ít nhất 700.000 người phải rời bỏ Myanmar vào năm 2017 — hàng nghìn người đã tụ tập theo dõi buổi tuyên án trực tiếp trong niềm xúc động sâu sắc. Đối với họ, bản án không chỉ là sự thừa nhận sự thật lịch sử mà còn là lời minh oan sau nhiều năm bị tước quyền công dân và lưu lạc.
Bên cạnh việc lên án các vụ hành quyết hàng loạt nam giới và trẻ em trai, nạn cưỡng hiếp có hệ thống, đốt phá hàng trăm ngôi làng cùng chiến dịch kích động thù hận của quân đội Myanmar trong cái gọi là "chiến dịch thanh trừng", tòa án đã áp đặt các nghĩa vụ khắc phục cụ thể đối với chính quyền Naypyidaw, vốn hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức về phán quyết.
Myanmar có nghĩa vụ pháp lý phải bồi thường cho cộng đồng Rohingya về những vi phạm đã gây ra, với mức bồi thường cụ thể sẽ được xác định ở giai đoạn tiếp theo.
Chính quyền Myanmar phải cho phép người Rohingya bị di dời được "trở về nơi cư trú một cách an toàn và có nhân phẩm", đồng thời bảo đảm đoàn tụ gia đình.
Nhà nước Myanmar phải đưa ra các bảo đảm chắc chắn về việc không tái diễn hành vi vi phạm Công ước Diệt chủng trong tương lai.
Tác động pháp lý lan tỏa tới các vụ kiện diệt chủng toàn cầu
Trong lịch sử tư pháp quốc tế hậu Holocaust, tội danh diệt chủng rất hiếm khi được xác lập bởi các công tố viên phải chứng minh được "ý định đặc biệt" nhằm tiêu diệt toàn bộ hoặc một phần một nhóm dân tộc, sắc tộc, chủng tộc hay tôn giáo. Trước phán quyết ngày 19/11/2026, các tòa án quốc tế mới chỉ công nhận tội diệt chủng trong ba sự kiện: nạn diệt chủng Rwanda năm 1994, vụ thảm sát Srebrenica năm 1995 ở Bosnia và các tội ác của chế độ Khmer Đỏ tại Campuchia cuối thập niên 1970.
Là phán quyết lớn đầu tiên của ICJ sau hơn một thập kỷ về việc áp dụng Công ước Diệt chủng năm 1948, bản án này được giới luật gia quốc tế xem là thước đo quan trọng cho cách tòa đánh giá trách nhiệm của một quốc gia trong các vụ kiện tương tự, đặc biệt là đơn kiện năm 2023 của Nam Phi cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza. Dù ICJ phân xử tranh chấp giữa các quốc gia — khác với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) chuyên xét xử và bỏ tù cá nhân — và có công cụ cưỡng chế thi hành hạn chế, Giám đốc điều hành Sáng kiến Công lý Xã hội Mở James Goldston nhận định phán quyết đã khẳng định vai trò sống còn của luật pháp quốc tế trong việc xác lập sự thật và bảo vệ nhân phẩm chung của nhân loại.














